گفتاردرمانی کودکان:راهنمایی کامل برای والدین

کاردرمانی برای غلت زدن نوزاد

کاردرمانی برای گردن گرفتن نوزاد

برخی از کودکان بنا به دلایل متفاوتی مثل شکاف کام یا فلج مغزی ممکن است در گفتار و صحبت کردن خود مشکل داشته باشند. به همین خاطر، تمرین‌های گفتاردرمانی کودکان تنها روشی که والدین میتوانند از آن برای درمان کودک خود استفاده کنند. در واقع گفتاردرمانی کودکان یک قرص یا یک دارو خاص نیست که کودک با مصرف آن بتواند گفتار خودش را به دست بیاورد بلکه این درمان یک مسیر است که گاه ممکن است طولانی باشد و گاه ممکن است کوتاه.

ماجرای محمد حسین

محمدحسین تو 4 ماهگی تشنج کرد!!!

چند وقت تو بیمارستان بستری شد!!!

بعدش کار من و شوهرم این شد که محمد حسین زیر نظر بگیریم که خدای نکرده تشنج تاثیر بدی روش نذاشته باشه!!!

محمد حسین یک سالش شد!!!

جز صدای گریه، ما چیزی دیگه‌ای ازش نشنیدیم،!!!

مثل بچه‌های دیگه محمدحسین نمیتونست بشینه!!!

چهار دست و پا نرفت!!!

نتونست بایسته،راه بره!!!

تا اینکه متخصص مغز و اعصاب محمدحسین گفت: از اقدامات کاردرمانی استفاده کنید.

محمد حسین از خدمات کاردرمانی ذهنی و جسمی استفاده می کرد.

بعد از چند جلسه از کاردرمانگرا محمدحسین پرسیدم: برای مهارت کلامی محمدحسین چیکار کنم؟

با استفاده از خدمات کاردرمانی تونست گردن بگیره، بشینه، بایسته، با وسایل کمکی راه بره!!!

الان نزدیک سه سالشه!!!

گفت: میتونی از خدمات گفتاردرمانی کودکان استفاده کنی!!!

فکر کنم بعد از چند ماه بتونی پیش گفتاردرمانگر ببریش!!!

از 4 سالگی محمد حسین رو پیش گفتاردرمانگر بردم!!!

الان میتونه با ایما و اشاره خواسته اش بگه!!!

هنوز کلمه نمیگه!!!

تو خونه تمرینات گفتاردرمانی در منزل رو انجام میدم!!!

خودم دیگه متخصص کاردرمانی و گفتاردرمانی شدم!!!

تو این چند وقت سختی زیاد کشیدیم ولی خوب نتیجه هم دیدیم!!!

محمد حسین الان میتونی با واکر معکوس راه بره!!!

قبل از راه رفتنش از گامینو استفاده می کردم ولی الان نیاز نداره!!!

انواع وسایل کاردرمانی و گفتاردرمانی را با قسط و قرض براش خریدیم تا خدای نکرده براش کم نزاریم!!!

الان دغدغه گفتار محمد حسین دارم امیدوارم تا 7 سالگی مهارت کلامی اش بهتر بشه!!!

اگر مهارت کلامیش خوب بشه میتونم مدرسه ثبت نام کنم!!!

الان همه تمرکز روی تقویت مهارت گفتاری محمد حسین است!!!

گفتاردرمانی کودکان معمولا از طریق بازی انجام میشه تو این چند وقت به شکل های مختلف باهاش بازی کردم.

این تنها یک نمونه بود!!!

چرا یک کودک به گفتاردرمانی احتیاج دارد؟

ارتباط و تغذیه برای رشد و رفاه کودک حیاتی هستند. یک گفتاردرمانگر می‌تواند در حل مشکلات زیر به کودک شما کمک کند:

تغذیه یا بلع (دیسفاژی): اگر کودک در مکیدن، جویدن یا بستن لب‌ها روی غذا مشکل دارد.
بیان و تلفظ: وقتی کودک قادر به تولید صحیح صداها یا کلمات نیست تا دیگران او را بفهمند.
روانی گفتار: اگر کودک هنگام صحبت کردن لکنت دارد، یا مکث‌های غیرمعمول و تکرار صداها را تجربه می‌کند.
کیفیت صدا (رزونانس): در صورتی که صدای کودک زیر و بمی یا کیفیتی غیرعادی داشته باشد.

گفتاردرمانی کودکان یکی از رشته‌های علوم توانبخشی است که به بررسی، تشخیص و درمان هرگونه اختلال در زمینه ارتباط، گفتار، زبان، صوت و حتی بلع می‌پردازد.

شناسایی اختلالات گفتاری از طریق مسیر رشد

برای درک اینکه آیا کودک شما به کمک گفتاردرمانی کودکان نیاز دارد یا خیر، باید با مراحل طبیعی رشد گفتار آشنا باشید.

۱ سالگی:

به دنبال صداها می‌گردد.
به هنگام صحبت کردن با او نگاه می‌کند.
شروع به قان و غون کردن با صداهایی مانند “دا”، “لا”، “با” می‌کند.
حدود یک یا دو کلمه (مانند “مامان” و “بابا”) را به صورت نامفهوم می‌گوید.

۲ سالگی:

هر ماه کلمات بیشتری یاد می‌گیرد و می‌گوید.
از ترکیب‌های دو کلمه‌ای (مانند “بابا من”) استفاده می‌کند.
حدود ۵۰ کلمه در خزانه لغاتش دارد.
دستورات ساده را اجرا می‌کند و سؤالات ساده (مانند “توپت کجاست؟”) را می‌فهمد.

۳ سالگی:

شروع به حفظ کردن شعرهای کوتاه می‌کند.
در صحبت کردن و سؤال پرسیدن از جملات دو یا سه کلمه‌ای استفاده می‌کند.
تقریباً برای هر چیزی یک کلمه دارد.
معنی کلمات متضاد (مثل “تو-بیرون” و “بالا-پایین”) را می‌فهمد.

۴ سالگی:

از جملات چهار کلمه‌ای یا بیشتر استفاده می‌کند.
به سؤالاتی که با “کی”، “چی”، “کجا” و “چرا” شروع می‌شوند، پاسخ می‌دهد.
بدون تکرار هجا یا کلمات صحبت می‌کند.
افرادی که عضو خانواده نیستند، معمولاً گفتار او را می‌فهمند.

۵ سالگی:

داستان‌هایی تعریف می‌کند که به موضوع مربوط است.
از جملاتی استفاده می‌کند که شامل جزئیات زیادی است.
به راحتی با کودکان و بزرگسالان ارتباط برقرار می‌کند.

اگر کودک شما در هر یک از این مراحل، ویژگی‌های ذکر شده را نداشت، حتماً از یک گفتاردرمانگر مشاوره بگیرید.

شناخت اختلالات گفتاری کودکان

شناسایی زودهنگام اختلالات گفتاری نقش مهمی در روند درمان دارد. در اینجا با برخی از رایج‌ترین اختلالات آشنا می‌شوید:

تأخیر گفتار و زبان:در مواردی که علت تأخیر واضح نیست (مانند فلج مغزی یا سندرم داون)، باید با دقت بیشتری بررسی شود. علائم تأخیر گفتاری در سنین بالاتر شامل:
- رشد کند کلمات (کلمات جدید با سرعت کمتری یاد گرفته می‌شوند).
- کم بودن تعداد کلمات (در ۱۸ ماهگی کمتر از ۲۰ کلمه دارد).
- طول جمله کوتاه (در ۳ سالگی فقط از جملات ۲ تا ۳ کلمه‌ای استفاده می‌کند).
- وضوح کم گفتار.
اختلال تلفظ:والدین باید اشتباهات تلفظی کودک را جدی بگیرند و هرگز آن را “شیرین” تلقی نکنند یا به دلیل آن به کودک نخندند. این اشتباهات می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات دیگر باشد و در آینده منجر به کاهش عزت‌نفس و مشکلات خواندن و نوشتن شود.
ناروانی طبیعی یا لکنت:بسیاری از کودکان بین ۲.۵ تا ۳.۵ سالگی، نوعی از ناروانی در گفتار را تجربه می‌کنند که اغلب خودبه‌خود برطرف می‌شود. با این حال، تشخیص دقیق این ناروانی از لکنت، تنها توسط گفتاردرمانگر ممکن است.
اختلال آپراکسی:آپراکسی گفتار، اختلالی در تولید صداها است که به دلیل مشکل در برنامه‌ریزی حرکات اندام‌های گفتاری رخ می‌دهد. برای مثال، کودک می‌تواند کلمات “پَ” و “تو” را بگوید، اما نمی‌تواند آن‌ها را به هم وصل کرده و کلمه “پتو” را بیان کند. علائم آپراکسی شامل:
- تعداد کلمات محدود.
- خطاهای گفتاری بی‌ثبات (یک کلمه را هر بار به شکلی متفاوت بیان می‌کند).
- آهنگ گفتار متفاوت (مانند صحبت کردن یک “آدم‌آهنی”).

نقش گفتاردرمانگر و اهمیت ارزیابی

در گفتاردرمانی، متخصص با استفاده از آزمون‌ها و مشاهده رفتار کودک، یک ارزیابی جامع انجام می‌دهد. در این ارزیابی، تمام جنبه‌های گفتار و زبان، شناخت، شنوایی و ساختارهای دهانی کودک بررسی می‌شود تا اهداف درمانی مناسب تعیین گردند.

چه کودکانی را نزد گفتاردرمانگر ببریم؟

کودکانی که تأخیر زبانی دارند.
کودکانی که مشکل در تلفظ دارند.
کودکانی که مشکل در خواندن و نوشتن دارند.
کودکان مبتلا به اوتیسم، فلج مغزی، سندرم داون، شکاف لب و کام.

ر ادامه برای هر یک از اختلالات گفتار و زبانی که اشاره شد، مثال‌های متنوع و ملموسی آورده شده است تا تفاوت آن‌ها را بهتر درک کنید:

۱. اختلالات تلفظی (مشکل در تولید صداها)

در این اختلال، کودک در گفتن یک صدای خاص مشکل دارد و معمولاً آن را با صدای دیگری جایگزین می‌کند.

مثال:
- به جای قاشق می‌گوید کاشق.
- به جای گاو می‌گوید داو.
- به جای سیب می‌گوید تیب.
نکته: در این نوع اختلال، خطای کودک ثابت است. یعنی هر بار که می‌خواهد کلمه “سیب” را بگوید، آن را به همان صورت “تیب” تلفظ می‌کند.

۲. اختلال آپراکسی (مشکل در برنامه‌ریزی حرکتی گفتار)

در این اختلال، مشکل از مغز و فرمان دادن به اندام‌های گفتاری است. کودک می‌داند چه بگوید، اما مغزش نمی‌تواند حرکت دقیق لب، زبان و فک را برای تولید آن کلمه برنامه‌ریزی کند. به همین دلیل، خطاهای او بی‌ثبات هستند.

مثال:
- کودک می‌خواهد بگوید موتور، اما یک بار می‌گوید مو، بار دیگر می‌گوید تورو، و بار سوم می‌گوید تولو.
- کودک می‌تواند صدای م را در کلمه “مامان” و صدای ه را در کلمه “هلو” بگوید، اما نمی‌تواند کلمه مه را تلفظ کند.

۳. اختلال ناروانی (لکنت)

این اختلال شامل تکرار، کشیدگی یا مکث‌های غیرعادی در گفتار است.

مثال:
- تکرار: “مَ-مَ-مَ-مَ-من رفتم.” (تکرار هجا)
- کشیدگی: “مـــن رفتم.” (کشیدن صدا)
- مکث: “من (…) رفتم.” (مکث در حین صحبت)
نکته: ناروانی طبیعی در کودکان نوپا موقتی است، اما لکنت واقعی نیاز به مداخله گفتاردرمانی دارد.

۴. تأخیر زبانی (تعداد کم کلمات و جملات)

این اختلال مربوط به دایره لغات و توانایی کودک در استفاده از زبان است.

مثال:
- کودک دو ساله فقط ۱۰ کلمه می‌گوید، در حالی که انتظار می‌رود حدود ۵۰ کلمه داشته باشد.
- کودک سه ساله هنوز جمله نمی‌سازد و فقط از کلمات تک‌کلمه‌ای استفاده می‌کند.
- کودک پنج ساله نمی‌تواند یک داستان ساده را به ترتیب تعریف کند.

۵. اختلالات بلع و تغذیه (دیسفاژی)

این اختلالات بر توانایی کودک در خوردن یا نوشیدن تأثیر می‌گذارند.

مثال:
- کودک در مکیدن شیر از شیشه یا سینه مادر مشکل دارد.
- کودک هنگام خوردن غذاهای جامد سرفه می‌کند.
- غذا به طور مکرر از دهان کودک بیرون می‌ریزد، زیرا نمی‌تواند لب‌هایش را به درستی ببندد.

باورهای غلط در مورد گفتاردرمانی کودکان

متاسفانه برخی باورهای غلط رایج، مانع درمان به موقع کودکان می‌شود.

“تخم کبوتر بهش بده، زبونش باز میشه!”این باور هیچ پایه و اساس علمی ندارد.
“باباش هم دیر حرف زد، اینا خانوادگی اینطورن!”وجود سابقه خانوادگی تأخیر گفتاری، خود عاملی است که نیاز به توجه و مداخله درمانی را مشخص می‌کند.
“بذارش جلو تلویزیون، خودش به حرف میاد!”تماشای زیاد تلویزیون به دلیل ایجاد نقص توجه، یکی از دلایل تأخیر گفتاری در کودکان است و برای کودکان زیر ۲ سال ممنوع شده است.
“بفرستش مهد کودک، حرف می‌آد!”مهد کودک برای کودکی که توانایی برقراری ارتباط دارد، بسیار مفید است. در غیر این صورت، می‌تواند به مکانی ناامن تبدیل شده و مشکلات عاطفی بیشتری ایجاد کند.

مداخله زودهنگام در گفتاردرمانی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا سن طلایی برای رشد مغز و انطباق کودک، بین ۲ تا ۵ سالگی است. سهل‌انگاری در این دوره می‌تواند منجر به کاهش اعتمادبه‌نفس و مشکلات دیگر شود.

خدمات سایت خانواده توانمند

در پایان، به یاد داشته باشید که بهترین نتیجه درمانی زمانی حاصل می‌شود که والدین و متخصصان با هم همکاری کنند. خانواده توانمند تلاش می‌کند تا کودکان با نیازهای ویژه به همراه خانواده‌شان از خدمات آموزشی، درمانی و مهارتی بهره‌مند شوند.

برای دریافت خدمات گفتاردرمانی در زمینه اختلالاتی مانند لکنت، آفازی، شکاف کام، و همچنین برای کودکان اوتیسم، فلج مغزی، نابینا، ناشنوا، کم‌توان ذهنی و بزرگسالان مبتلا به سکته مغزی، می‌توانید از متخصصان گفتاردرمانگر این مجموعه استفاده کنید. برای دریافت مشاوره، کافی است با شماره ۰۹۰۵۴۱۴۶۹۱۱ تماس بگیرید.