آموزش نقاشی به کودکان اوتیسم؛ راهنمای کامل والدین و مربیان
17/03/1405
وقتی صحبت از آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی میشود، اغلب والدین بلافاصله به سراغ مداد رنگی، دفتر نقاشی یا آبرنگ میروند. اما آیا همه کودکان از همین نقطه شروع میکنند؟ آیا هر کودکی که مداد را در دست نمیگیرد، به نقاشی علاقه ندارد؟
بسیاری از والدین تجربه کردهاند که با اشتیاق وسایل نقاشی تهیه میکنند، اما کودک حاضر نیست حتی چند دقیقه پشت میز بنشیند. بعضی کودکان مداد را رها میکنند، بعضی فقط خطخطی میکنند و برخی دیگر ترجیح میدهند با اشیای اطراف خود بازی کنند تا اینکه روی کاغذ نقاشی بکشند.
اما نکته مهم اینجاست که نقاشی فقط کشیدن تصویر روی کاغذ نیست. در واقع بسیاری از مهارتهایی که برای نقاشی لازم هستند، مدتها قبل از اینکه کودک مداد را در دست بگیرد شکل میگیرند. کودکی که دکمهها را کنار هم میچیند، با لگو شکل میسازد، روی شن خط میکشد یا با تکههای میوه الگو درست میکند، در حال یادگیری مهارتهایی است که بعدها به نقاشی کمک خواهند کرد.
به همین دلیل در آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی باید ابتدا کودک را بشناسیم؛ علایقش را کشف کنیم، تواناییهای حرکتی و ذهنی او را بررسی کنیم و سپس مناسبترین روش را انتخاب کنیم. گاهی بهترین نقطه شروع یک مداد رنگی نیست؛ بلکه چند قطعه دومینو، چند دکمه رنگی، مقداری گل رس یا حتی چند تکه خیار و پوست پرتقال است.
در این مقاله از سایت خانواده توانمند یاد میگیرید قبل از شروع آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی چه نکاتی را بررسی کنید، چگونه علایق کودک را بشناسید، چه ابزارهایی برای شروع مناسبتر هستند و چرا نقاشی پیکسلی یا نقاشی شطرنجی میتواند یکی از مؤثرترین روشها برای تقویت مهارتهای ذهنی، دیداری و حرکتی این کودکان باشد.
چکلیست تشخیص علاقه کودک کم توان ذهنی به انواع نقاشی
قبل از اینکه مداد رنگی، آبرنگ یا دفتر نقاشی تهیه کنید، چند روز رفتار کودک را مشاهده کنید و به سؤالات زیر پاسخ دهید. پاسخ «بله» به هر سؤال میتواند نشان دهد کودک به چه نوع فعالیت هنری علاقه بیشتری دارد.
آیا کودک کم توان ذهنی من به نقاشی با مداد و کاغذ علاقه دارد؟
با خودکار یا مداد روی کاغذ خطخطی میکند.
از دفتر و کاغذ استقبال میکند.
دوست دارد رنگهای مختلف را امتحان کند.
هنگام نقاشی چند دقیقه روی فعالیت میماند.
از تماشای نقاشی دیگران لذت میبرد.
اگر بیشتر پاسخها «بله» است، میتوانید آموزش را با مداد رنگی، ماژیک یا دفتر شطرنجی آغاز کنید.
آیا کودک کم ذهنی من به فعالیتهای لمسی و حسی علاقه دارد؟
با گل، خاک، شن یا خمیر بازی زیاد بازی میکند.
دوست دارد اشیا را لمس کند.
از فشار دادن، ورز دادن یا شکل دادن مواد لذت میبرد.
هنگام بازی با خمیر زمان زیادی صرف میکند.
به ساختن شکلهای سهبعدی علاقه نشان میدهد.
اگر بیشتر پاسخها «بله» است، بهتر است آموزش نقاشی را با گل رس، خمیر بازی یا سرامیک آغاز کنید.
آیا کودک به چیدن و ساختن الگو علاقه دارد؟
اشیا را مرتب کنار هم میچیند.
اسباببازیها را ردیف میکند.
به لگو، دومینو یا مکعبها علاقه دارد.
تفاوت رنگها را تشخیص میدهد.
از تکرار الگوها لذت میبرد.
اگر بیشتر پاسخها «بله» است، نقاشی پیکسلی یا نقاشی شطرنجی میتواند گزینه بسیار مناسبی باشد.
آیا کودک به خوراکیها علاقه زیادی دارد؟
هنگام غذا خوردن کنجکاوی زیادی نشان میدهد.
خوراکیهای جدید را امتحان میکند.
با میوهها و خوراکیها بازی میکند.
به رنگ و شکل مواد غذایی توجه میکند.
هنگام فعالیتهای مرتبط با خوراکیها همکاری بیشتری دارد.
اگر بیشتر پاسخها «بله» است، میتوانید آموزش نقاشی پیکسلی را با تکههای خیار، هویج، پوست پرتقال یا سایر خوراکیهای رنگی آغاز کنید.
آیا کودک به رنگها علاقه دارد؟
رنگها را تشخیص میدهد.
رنگ خاصی را بیشتر انتخاب میکند.
از تماشای اشیای رنگی لذت میبرد.
به رنگآمیزی علاقه نشان میدهد.
درباره رنگها کنجکاوی دارد.
اگر بیشتر پاسخها «بله» است، فعالیتهای رنگآمیزی، نقاشی با انگشت و آبرنگ میتوانند برای او جذاب باشند.
نتیجه چکلیست
اگر کودک شما:
- بیشتر با مداد و کاغذ کار میکند → آموزش نقاشی سنتی مناسبتر است.
- به چیدن قطعات علاقه دارد → نقاشی پیکسلی و شطرنجی انتخاب بهتری است.
- فعالیتهای حسی را دوست دارد → گل رس، خمیر بازی و سرامیک را امتحان کنید.
- به خوراکیها علاقه دارد → آموزش الگوها و نقاشی پیکسلی با مواد خوراکی را شروع کنید.
به یاد داشته باشید که هدف اصلی در آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی، پیدا کردن روشی است که کودک از آن لذت ببرد. وقتی آموزش با علایق کودک هماهنگ باشد، یادگیری سریعتر و موفقیتآمیزتر خواهد بود.
بعد از تکمیل چکلیست چه کار کنیم؟
حالا که چکلیست را تکمیل کردهاید، احتمالاً تصویر روشنتری از علایق و تواناییهای فرزندتان دارید. اما این تازه آغاز مسیر برای آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی است. بسیاری از والدین بعد از شناسایی علایق کودک، عجله میکنند و بلافاصله سراغ آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی میروند. در حالی که بهتر است آموزش بهصورت مرحلهای پیش برود.
اگر کودک به چیدن و ساختن علاقه دارد
اگر متوجه شدید کودک از چیدن اشیا، مرتب کردن وسایل، بازی با لگو یا دومینو لذت میبرد، بهتر است آموزش را با فعالیتهای پیکسلی و الگوسازی شروع کنید.
در این مرحله هنوز نیازی به مداد و کاغذ نیست.
میتوانید از:
- دومینو
- دکمههای رنگی
- مکعبهای کوچک
- مهرهها
- قطعات سرامیکی
استفاده کنید و از کودک بخواهید الگوها را ادامه دهد یا شکلهای ساده بسازد.
اگر کودک به فعالیتهای حسی علاقه دارد
اگر کودک از لمس کردن، فشار دادن و شکل دادن مواد مختلف لذت میبرد، بهتر است ابتدا از:
- گل رس
- خمیر بازی
- شن
- ماسه
- سرامیک
استفاده کنید.
در این مرحله هدف تقویت عضلات دست و افزایش آمادگی برای نقاشی است.
اگر کودک به رنگها علاقه دارد
اگر کودک جذب رنگها میشود و دوست دارد رنگهای مختلف را امتحان کند، میتوانید فعالیتهای ساده رنگآمیزی را آغاز کنید.
برای شروع:
- فقط از دو یا سه رنگ استفاده کنید.
- تصاویر ساده انتخاب کنید.
- زمان فعالیت کوتاه باشد.
اگر کودک به خوراکیها علاقه دارد
برخی کودکان از فعالیتهایی که با خوراکیها انجام میشود استقبال بیشتری میکنند.
در این شرایط میتوانید:
- با تکههای خیار الگو بسازید.
- از پوست پرتقال برای ساخت شکلها استفاده کنید.
- با میوههای رنگی تصاویر پیکسلی درست کنید.
این فعالیتها معمولاً مشارکت کودک را افزایش میدهند.
حالا زمان انتخاب اولین نقاشی است
پس از چند جلسه فعالیت و مشاهده علاقه کودک، میتوانید اولین نقاشی واقعی را انتخاب کنید.
بهتر است از تصاویر ساده شروع کنید:
- خورشید
- قلب
- خانه
- گل
- صورت خندان
از انتخاب تصاویر پیچیده خودداری کنید. موفقیت در نقاشیهای ساده، اعتمادبهنفس کودک را افزایش میدهد.
قانون طلایی آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی
قبل از اینکه به کودک یاد بدهید «چه چیزی بکشد»، ابتدا به او فرصت بدهید «چگونه خلق کردن» را تجربه کند.
کودکی که الگو میسازد، قطعات را کنار هم میچیند، با گل رس شکل درست میکند یا با تکههای رنگی تصویر میسازد، در واقع در حال یادگیری پایههای نقاشی است.
بنابراین عجله نکنید. ابتدا علاقه را ایجاد کنید، سپس مهارت را آموزش دهید. وقتی کودک از فعالیت لذت ببرد، یادگیری نقاشی بسیار آسانتر و ماندگارتر خواهد شد.
قبل از آموزش نقاشی، وضعیت ذهنی، دیداری و دستورزی کودک را بررسی کنید
پس از اینکه علایق کودک را شناسایی کردید، بهتر است قبل از شروع آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی سه مهارت مهم را بررسی کنید. این مهارتها تعیین میکنند آموزش را از کجا و با چه روشی آغاز کنید.
۱. مهارتهای دیداری کودک را بررسی کنید
بعضی از کودکان کم توان ذهنی در تشخیص جزئیات، الگوها و تفاوت شکلها با مشکل مواجه هستند.
برای بررسی مهارت دیداری میتوانید فعالیتهای ساده زیر را انجام دهید:
- دو دکمه همرنگ را پیدا کن.
- همه مهرههای قرمز را جدا کن.
- شکل مشابه را پیدا کن.
- این الگو را ادامه بده.
اگر کودک در انجام این فعالیتها مشکل دارد، بهتر است آموزش را با الگوهای بسیار ساده آغاز کنید و فعلاً از تصاویر پیچیده استفاده نکنید.
۲. مهارتهای دستورزی را بررسی کنید
نقاشی نیازمند کنترل عضلات ظریف دست است.
به این سؤالات توجه کنید:
- آیا کودک میتواند مداد را در دست بگیرد؟
- آیا میتواند دکمهها را جابهجا کند؟
- آیا میتواند لگوها را روی هم قرار دهد؟
- آیا هنگام گرفتن مداد دستش زود خسته میشود؟
اگر دستورزی کودک ضعیف است، بهتر است قبل از نقاشی از فعالیتهایی مانند:
- خمیر بازی
- گل رس
- مهرهکشی
- باز و بسته کردن گیرهها
- چیدن دومینو
استفاده کنید.
۳. مهارتهای ذهنی و توجه را بررسی کنید
برای آموزش نقاشی، کودک باید بتواند حداقل چند دقیقه روی یک فعالیت تمرکز کند.
برای بررسی این مهارت ببینید:
- آیا میتواند ۳ تا ۵ دقیقه روی یک بازی بماند؟
- آیا میتواند یک دستور ساده را انجام دهد؟
- آیا میتواند یک الگو را تقلید کند؟
اگر پاسخ بیشتر این سؤالها منفی است، بهتر است آموزش را بسیار کوتاه و در قالب بازی شروع کنید.
آموزش گامبهگام نقاشی پیکسلی برای کودکان کم توان ذهنی
در این مثال میخواهیم یک «قلب پیکسلی» را به کودک آموزش دهیم.
گام اول: ساخت قلب با قطعات واقعی
قبل از استفاده از دفتر شطرنجی، با دکمه، دومینو یا سرامیکهای رنگی یک قلب ساده روی میز بسازید.
در این مرحله فقط از کودک بخواهید قطعات را روی شکل قرار دهد.
هدف:
- تقویت درک دیداری
- شناخت شکل قلب
- هماهنگی چشم و دست
گام دوم: کامل کردن الگو
نیمی از قلب را بسازید و از کودک بخواهید قسمت باقیمانده را کامل کند.
مثلاً بگویید:
«فکر میکنی اینجا چه قطعهای باید قرار بگیرد؟»
هدف:
- تقویت توجه
- تقویت حل مسئله
- درک الگو
گام سوم: انتقال به دفتر شطرنجی
حالا یک دفتر شطرنجی با خانههای بزرگ آماده کنید.
ابتدا خودتان چند خانه را رنگ کنید و از کودک بخواهید همان خانهها را پیدا کند.
هدف:
- شناخت مربعها
- تمرکز روی جزئیات
- تقویت مهارت دیداری
گام چهارم: رنگآمیزی قلب
خانههای قلب را با نقطه یا علامت مشخص کنید.
از کودک بخواهید فقط خانههای علامتگذاری شده را رنگ کند.
در این مرحله بهتر است فقط از یک رنگ استفاده شود.
هدف:
- هماهنگی چشم و دست
- افزایش تمرکز
- تقویت کنترل مداد
گام پنجم: تشویق و نمایش اثر
پس از پایان کار، نقاشی را در اتاق کودک یا روی یخچال نصب کنید.
حتی اگر بخشی از نقاشی ناقص باشد، تلاش کودک را تحسین کنید.
مهمترین نکته
در آموزش نقاشی به کودکان کم توان ذهنی، موفقیت زمانی اتفاق میافتد که فعالیت کمی آسانتر از توانایی فعلی کودک باشد؛ نه آنقدر سخت که ناامید شود و نه آنقدر آسان که برایش خستهکننده باشد. به همین دلیل همیشه آموزش را از سادهترین الگوها آغاز کنید و بهتدریج سطح دشواری را افزایش دهید.
شما هم میتوانید یک خانواده توانمند باشید!
با دنبال کردن سایت خانواده توانمند و کانال آموزشی خانواده توانمند در تلگرام یا اینستاگرام، روبیکا نیز نحوه آموزش به کودکان عقب مانده ذهنی، کودکان اوتیسم، نابینا، ناشنوا، سندرم داون، کم توان ذهنی، بیش فعال و سالمندان را در قالب فیلم، پادکست و مقاله ارائه کرده ایم.
- معرفی انواع اختلالات حسی به کودکان
- تقویت مهارت دست ورزی با قیچی و قاشق و معرفی بازی برای تقویت دست ورزی کودکان
- حرکات طبیعی دست نوزاد و عوامل تاثیر گذار در حرکات دست نوزاد، تمرینات کاردرمانی دست در منزل
- کاردرمانی یکپارچگی حسی با توپ و استخر توپ و تونل حسی، ترامپولین، تاب تعادلی
- معرفی انواع وسایل کاردرمانی پا، دست، تعادلی، جسمی، راه رفتن، نشستن کودک
- معرفی انواع تمرینات کاردرمانی جسمی، ذهنی کودکان اوتیسم، فلج مغزی، سندرم داون، نابینا، بیش فعال
- نقش کاردرمانی برای پای پرانتزی، پارکینسون، افراد کم توان ذهنی، سکته مغزی
- نقش کاردرمانی برای نشستن،راه رفتن، ایستادن، غلت زدن، گردن گرفتن کودکان
