به چه بچه های خجالتی میگن؟ اگه بچه‌های خجالتی درمان نشن چه مشکلی براشون پیش میاد؟ اصلا از کجا بفهمیم که بچه من علائم کودکان خجالتی رو داره. آیا بازی درمانی برای کودکان خجالتی میتونه نتیجه بخش باشه؟ فایده‌ی بازی‌های نمایشی برای کودکان خجالتی چی هست؟ مثل همیشه برای اینکه بیشتر موضوع مهمه بازی درمانی کودکان خجالتی را درک کنیم اجازه بدید که دردِ دل یه مادر کودک خجالتی رو بشنویم.

فاطمه دخترم 5سالش بود. که از یکی از شهرهای مرزی به تهران  اومدیم. ما تو شهر مرزی که که زندگی می‌کردیم فامیلی یا دوستی نداشتیم که باهاش رفت و آمد داشته باشیم هر چند ماه یکبار به خانواده‌هامون تو تهران سرمی‌زدیم، من فاطمه رو اونجا به دنیا آوردم. جایی که ما زندگی میکریم. همه خانواده‌ها بچه‌ی بزرگ داشتند. فاطمه همبازی نداشت هروقت تهران میومدیم، فاطمه با بچه‌ها بازی نمی‌کرد.

هر موقع کسی خونه مامانم میومد فاطمه اضطراب می‌گرفتش. و قلبش تند تند میزد. یه بار که فاطمه با دختر خاله‌اش مشغول خاله بازی بودند. به دختر خاله‌اش گفتم: فاطمه تو خاله بازی چه نقش داره؟ نرگس که 4 سالش بود گفت: خاله، فاطمه حرف نمیزنه برای همین ما بهش گفتیم نقش بچه رو داشته باشه.!!

 وقتی این حرف رو شنیدم خیلی ناراحت شدم به فاطمه گفتم: چرا حرف نمیزنی؟ فاطمه زد زیر گریه ، گریه‌اش بند نمیومد.  این رفتار فاطمه برای من و شوهرم معضلی شده بود تا اینکه انتقالی شوهرم جور شد اومدیم تهران. برای اینکه فاطمه اجتماعی‌تر بشه، کلاس‌های مختلفی ثبت‌نامش کردم. ولی فاطمه تنها سر کلاس نمی‌رفت مجبور بودم خودمم سر کلاسش باشم، همه‌اش نگران بودم که فاطمه نتونه از پس خودش بربیاد.

 فاطمه اصلا تو جمع حرف نمی‌زد  برعکس دختر خاله‌اش . چند وقت به همین روال گذشت. تا اینکه از طریق یکی از دوستام با یه روانشناس آشنا شدم، او بهم گفت: فاطمه خجالتیه. این مشکل رو با بازی درمانی میشه درمانش کرد برای ارزیابی چند جلسه فاطمه  رو پیشش بردم.  الان نسبتا خوب شده ولی بازم باید حواسم بهش باشه. 

احتمالا تا الان با خواندن این داستان واقعی به اهمیت درمان کودکان خجالتی با بازی درمانی پی برده‌اید. پس با ما تا آخر این مقاله همراه باشید. فقط قبل از خواندن این مقاله اگر در خصوص خدمات توانبخشی و مشاوره و روانشناسی نیازمند مشاوره رایگان هستید کافیه همین الان با ما تماس بگیرید. 

تعریف واژه خجالتی یا کمرویی

یکی از معضلات روانشناختی برای متخصصان روانشناسی، مسئله کمرویی یا خجالت کودکان است.در هر جامعه‌ای، درصد قابل توجهی از کودکان و نوجوانان و بزرگسالان با این اختلال رفتاری و بازدارنده رشد شخصیت اجتماعی مواجه هستند؛ و در بسیاری از مواقع، خجالت یا کمرویی اصلی‌ترین مانع شکوفایی قابلیت‌ها، خلاقیت‌ها و ایفای مسئولیت‌ها است. صادقانه بخواهیم بگوییم کودکان خجالتی اگر بموقع درمان نشوند ممکن است در آینده موقعیت شغلی و اجتماعی خودشان را به خاطر خجالتی و کم‌رو بودن از دست بدهند.

کمرویی یا خجالت، درحالت تخصصی، به کناره‌گیری، اضطراب و یا احساس ناراحتی در وضعیت‌های برقراری رابطه با دیگران گفته می‌شود. کمرویی یا خجالت، توجه غیر عادی و مضطربانه به خویشتن در یک موقعیت اجتماعی است، که در نتیجه آن؛ فرد دچار تنش روانی عضلانی شده و شرایط عاطفی و شناختی وی تحت تاثیر قرار می‌گیرد و همین سبب میشود که زمینه بروز رفتارهای خام و ناسنجیده و واکنش‌های نامناسب در او به وجود بیاید.

علائم کودکان خجالتی

از لحاظ فیزیولوژیکی افراد کمرو در سطح فیزیولوژیک علائمی همچون نبض تند، تپش قلب، تعریق، سرخ شدن چهره، مشکلات گوارشی، دلشوره و اضطراب را تجربه می‌کنند.

از لحاظ روانشناختی افراد خجالتی نه تنها تصویری منفی از خود در ذهن دارند؛ بلکه درباره خود به قضاوت‌های غیر طبیعی می‌پردازند و احساس می‌کنند دیگران آن‌ها  را قبول ندارند. کمرویی در عمل  باعث می‌شود که فرد به خود کم بها دهد.  از این رو فرد کمرو افکار، احساسات و اعمال بسیاری را به طور مرتب تهدید به ظاهرشدن می‌کنند، سرکوب می‌کند.

افراد خجالتی واقعا در دنیای درونی فکری زندگی می‌کنند؛ در حالی که سکوتِ فرد خجالتی، وی را در اجتماع ساکن جلوه می‌دهد؛ اما در درون وی بزرگراه‌های با تصادم احساسات راه بندان‌های پر سروصدا ایجاد شده، و همینطور خواسته‌های سرکوب شده فرد خجالتی جنجال بزرگی را درون وی برپا کرده است.

آیا کودک من خجالتی است؟

گاهی تشخیص اینکه کودک ما نیاز به کمک برای رفع خجالت و کمرویی دارد  یا ندارد، سخت است.  برای تشخیص خجالتی بودن یا نبودن کودک خود در ابتدا به چند سوال پاسخ دهید.

  1. خجالت و کمرویی در کودک شما دائمی است و یا در بعضی مواقع اتفاق می‌افتد؟
  2. آیا او از بودن در اجتماع و دورهمی‌ها هراس دارد؟
  3. آیا او از زندگی راضی است و احساس خشنودی می‌کند؟
  4. زمانی که نظاره‌گر بازی سایر کودکان است، احساس نا امیدی دارد؟
  5. آیا روش‌ های سرگرمی و بازی درمانی برای کودکان خجالتی، در کودک شما سازگار است؟

با پاسخ به سوالات بالا می‌توانید میزان خجالتی بودن کودک و عوامل تاثیرگذار در خجالتی بودن کودک را بدانید. برخلاف تصور عموم مردم، کودکان خجالتی و تودار، همیشه ضد اجتماع و فاقد اعتماد به نفس نیستند.بنابراین در حالتی که کودک خجالتی شما شاد و مودب است و جلوه‌های عاطفی و احساسی او در تماس با دیگران، با سایر کودکان متفاوت نیست، نیازی به تغییر رفتار ندارد. چرا که نفوذ خجالت در شخصیت او به ایجاد اضطراب و دوری از اجتماع نینجامیده است.پس شما می‌توانید با چند تکنیک ساده بازی درمانی برای کودکان خجالتی که در ادامه توضیح داده شده است. آنها را درمان کنید.

اهمیت درمان خجالتی بودن کودکان

چرایی اهمیت کمرویی به این موضوع مهم بر می‌گردد که تجربه‌ی آن در میزان بالا روی رشد همه جانبه‌ی انسان تاثیر می‌گذارد؛ به طوری که رها کردن، بی‌توجهی و عدم درمان به موقع این مشکل روانشناختی می‌تواند نتایج نامطلوب اجتماعی، شناختی، هیجانی و رفتاری را در پی داشته باشد.

تاثیر مثبت بازی در درمان کودکان خجالتی

بازی، قدرت خلاقیت، تمرکز و ابداع را در کودک پرورش می‌دهد. بازی برای کودک، حس آزادی عمل بیشتری به همراه دارد و او به راحتی میتواند به تخیل خود اجازه دهد تا در مسیر دلخواهش به حرکت درآید.

 بازی، درمانگر است. انسان با بازی، اضطراب را از خود دور می‌کند. بازی نیروهای سرکوب شده روان انسان را که گهگاه به صورت عقده در آمده‌اند، رها می‌کند، او با بازی، حداقل در خیال خود نیازهایش را برطرف می‌کند، الگو می‌سازد، نماد می‌آفریند و با الگوها و نمادهایی که خود آفریده، زندگی می‌کند خود را به تعادل می‌رساند.

غیر از بیان آگاهی‌ها و احساسات به صورت کلامی و با حرکتی که از دستاوردهای بازی است، بازی در درمان اهمیت دارد. مشکلات کودکان در روابط اجتماعی دست کم تا حدودی نتیجه عدم درک دیگران و نداشتن مهارت در مشکل‌گشایی اجتماعی است و یافتن راه‌حل‌های مختلف در موقعیت‌های اجتماعی، درک عواقب اعمال دیگران و درک روابط علت و معلولی بین اعمال و عواقب آنها به بهداشت روانی کودکان کمک می‌کند. بازی ابزاری است برای برقراری تماس کودک با محیطش و این همان نقشی است که کار در زندگی بزرگسال دارد. 

برخی بازی را تنها وسیله‌ای برای تفریح کودک قلمداد می‌کنند در صورتی که این فعالیت،جدی‌ترین و پر اهمیت‌ترین فعالیت کودک است که قابل ارزشیابی است. وقتی کودک خردسال  نمی‌تواند افکار و عقاید خود را به طرق مختلف از جمله کلام و گفتگو بیان کند، از طریق بازی، خود را ابراز می‌کند.

 بنابراین اگر این فعالیت در کودک با دقت بررسی شود، می‌توان از آن در جهت رفع مشکلات، ناهنجاری‌ها، آموزش و رشد فکری کودک بهره فراوانی برد، زیرا کودک از راه بازی، آزمایش و تجربه می‌کند، نتیجه می‌گیرد و می‌آموزد.

بازی، قدرت خلاقیت، تمرکز و ابداع را در کودک پرورش می‌دهد و به او  در کشف رابطه میان اشیاء و آنچه در پیرامونش است کمک می‌کند. 

بازی درمانی برای کودکان خجالتی

ویژگی‌های مهم بازی‌های نمایشی برای کودکان

مهمترین بازی که در آن احساسات، نیازها و عواطف کودکان امکان بروز می‌یابد، بازی نمایشی است. در بازی نمایشی، کودک از خود بیرون می‌آید و متوجه پیرامون خود می‌شود.

بازی نمایشی سبب آشکارسازی شخصیت کودک می‌شود و از نقطه نظر بازی درمانی بسیار مهم است.از طریق نمایش میتوان اعتماد به نفس کودکان خجالتی را تقویت کرد. کودک خجالتی در حین ایفای نقش می‌تواند خود را در موقعیت‌های مختلف قرار دهد و متناسب با موقعیت اقدامات لازم را بیاموزد. 

تعریف تخیل در بازی‌های نمایشی

از ویژگی بازی‌های نمایشی که نقش مهمی در این فرآیند ایفا می‌کنند به تخیل،آزادی، باور، وانمود کردن و در مرحله آخر، درمان اشاره کرد. کودکان کمتر از 3 سال به صورت‌های مختلفی تخیل خود را وارد بازی‌های نمایشی می‌کنند مثل استفاده پیچیده از اشیاء و ساختن موقعیت‌های تخیلی توسط آنها مانند صحبت با عروسک یا به جای عروسک صحبت کردن، استفاده از نام‌های خیالی و انجام رفتارهای تخیلی مثل تصور غذا در یک ظرف خالی و نشستن روی صندلی به جای ماشین سواری.

تعریف آزادی در بازی‌های نمایشی

قید«بازی» و بازی‌های نمایشی، توانایی کودک را برای فرار از واقعیت و محدودیت هایی که واقعیت بر او تحمیل می‌کند افزایش می‌دهد و کودک با احساس آزادی‌ که به دست آورده می‌تواند برموقعیت‌ها و رفتارهایی که او را در زندگی واقعی می‌آزارد فائق بیاید. و موجب تحقق یافتن آرزوهای خود شود. او آنچه را می‌خواهد در بازی خود می‌سازد و آنچه را نمی‌خواهد از خود دور می‌کند. و تنها برای لحظاتی که در بازی به سر می‌برد احساس آزادی و خوشبختی میکند. به همین دلیل است که بازی های کودکان گاهی ساعتها به طول میانجامد و آنها مایل به تمام کردن آن نیستند.

تعریف باور در بازی‌های نمایشی

«باور» از دیگر ویژگی‌های بزرگ بازی های نمایشی است. کودک در بازی نمایشی موقعیت را باور می‌کند، خودش را باور میکند. و شیء بی مصرف را که از آن مجهزترین و زیباترین وسیله دلخواه را پدید آورده است باور می‌کند و انتظار دارد که دیگران هم او را باور کنند. کودکان خجالتی نیاز به خودباوری دارند از طریق بازی درمانی می‌توان خودباوری را در کودکان خجالتی تقویت کرد.

به خاطر همین ویژگی بازی نمایشی است کودکان در بازی نمایشی  می‌تواند به این تصور برسند که یک تکه چوب، قطار است و سوار آن می‌شوند». کودک در حین بازی به یقین رسیده و می‌گوید:« این تکه چوب، قطار است». پس کودک به شدت در بازی و در نقش غرق می‌شود. براساس همین باور است که بچه‌ها ساعت بدون خستگی، به نقش مادر، پدر، معلم، پلیس و … در می‌آیند.

تعریف وانمود کردن در بازی‌های نمایشی

وانمود، واژه مهمی در بازی کودکان و پذیرفتن نقش از طرف دیگر آنهاست. آنها وانمود می‌کنند که در جایی، شهری یا حتی کشوری دیگر هستند. وانمود می‌کنند که حادثه‌های اتفاق افتاده. وانمود می‌کنند که کس دیگری هستند. بچه‌ها در این تشخیص هویت به طو نمادین، بعضی از جنبه‌های زندگی روزمره خود را با استفاده از تخیل به حالت ملموس در می‌آورند. 

مثلا عروسک‌ها، اسباب بازی‌ها، ماشین‌های کوکی و… جان می‌گیرند. به این ترتیب پیوندی بین زندگی روزمره تخیلاتشان شکل می‌گیرد و واقعیت و تخیل، توام با هم حضور دارند. این بازی به کودکان خجالتی کمک می‌کند تا خود را در موقعیت‌های مختلفی قرار دهند.

درمان کودکان با بازی کردن

در مرحله آخر به  درمان می‌رسیم. بازی در کارکرد شفابخش، شکلی است از روان درمانی که در درمان کودکان مفید است و هنگامی که شرکت کنندگان نقش‌هایی می‌گیرند و آنها را در حضور درمانگر اجرا می‌کنند، اعمال می‌شود.

در بازی، فرصتی برای کودک فراهم می‌شود تا مهارت‌های بدنی نادرستش اصلاح شود و همچنین در تامین و حفظ سلامت جسم و رشد قوه تخیل و خلاقیت کودکان و نوجوانان بسیار موثر است.بچه‌ها گاهی خودشان را در نقش درمانگر خود می‌گذارند و نیازها و خلاء‌هایشان را از طریق نقش پذیری خود ایفا می‌کنند.

مثلا کودکی که احساس تنهایی می‌کند در خیالش کسی را می‌سازد که به او علاقه دارد یا کودکی که کسی را ندارد و خودش به کارهای شخصی‌اش می‌پردازد، در خیال کسی را میبیند که در حال مراقبت از اوست و نیازها و گاهی حتی دستوراتش را اجابت می‌کند. که البته در این راه احتمال خطر خیالبافی افراطی هم وجود دارد که باید توسط درمانگر، این افتادن در ورطه خیال گریز از واقعیت، کنترل شود.

بازی درمانی برای کودکان کم خجالتی

تکنیک‌های ساده بازی درمانی برای کودکان خجالتی

  1. بازی گویندگی
  2.  بازی مصاحبه تلویزیونی
  3. بازی پانتومیم
  4.  بازی کمدی‌
  5.  بازی کامل کردن داستان
  6. بازی کامل کردن بیت‌های شعر
  7. بازی تکمیل جملات
  8.  بازی پرسش و پاسخ
  9. بازی داستان سازی با تصویر
  10.  معلم بازی

1.گویندگی

در این بازی با کمک کودکان با استفاده از کارتون یک تلویزیون بسازید متنی متناسب توانایی کودکتان در اختیارش بگذارید  و از او بخواهید متن را بخواند (به تقلید از گویندگان اخبار تلویزیون و رادیو).  در انتهای بازی  بهترین  فردی که  نقش خود را بازی کرده است را مشخص کنید.

2.بازی «مصاحبه تلویزیونی»

یکی از کودکان نقش فیلمبردار را با گذاشتن یک شی بر دوش ایفا می‌کند و فرد دیگر نقش مصاحبه‌گر را با گرفتن یک شی به عنوان میکروفن بازی می‌کند و از بچه‌های دیگر در رابطه با موضوعاتی که از قبل تنظیم شده است، سوالاتی می‌کند از جمله در زمینه بهداشت دهان و دندان، رفتار در خانواده، رفتار در مدرسه، اطلاعات عمومی و…

3.بازی «نقل خاطره، داستان، شعر، پانتومیم»

از کودکان خواسته می‌شود با آرامش کامل، یکی از خاطرات خود یا داستان و شعری را که یاد دارند برای دیگر اعضای گروه تعریف کنند یا می‌توانند پانتومیم اجرا کنند.

4.بازی «چه کسی می‌تواند دیگران را بخنداند»

یکی از کودکان موظف می‌شود با انجام حرکات خنده دار، دیگر افراد را بخنداند. از دیگر افراد خواسته می‌شود در مقابل خندیدن مقاومت کنند چون برنده کسی است که افراد بیشتری را بخنداند.

5.بازی «کامل کردن یک داستان»

یک نفر ابتدای یک داستان را تعریف می‌کند و از کودکان می‌خواهد که آن داستان را ادامه دهند. مثال: یک روز یک شکارچی در جنگل با یک شیر برخورد کرد… حالا بقیه داستان را یک نفر از کودکان ادامه می‌دهد و به همین ترتیب بقیه داستان را سایر کودکان ادامه می‌دهند.

6.بازی «کامل کردن یک شعر»

یک مصرع از یک شعر خوانده می‌شود و از کودکان خواسته می‌شود که مصرع و بیت‌های بعد را به نحوی که وزن و قافیه به هم نخورد بگویند. برنده کسی است که شعرش نزدیک‌تر به مضمون اصلی باشد.

 7.بازی «تکمیل جملات»

برای کودکان یک سری جملات ناقص می‌خوانیم و آنها باید حدس بزنند که در جای خالی، چه کلمات و جملاتی را قرار دهند (این موارد می‌تواند در ابتدا، وسط یا آخر جمله باشد) مثال: … بارید و تمام لباس هایم خیس شد.

امروز با آنکه …. راه می‌رفتم به زمین خوردم.

هر کسی که دوست دارد موفق شود باید……

8.بازی «پاسخ به پرسش ها»

 در این بازی کودکان باید به سوالات مطرح شده در یک زمان مشخص مثلا 30 ثانیه پاسخ صحیح دهند.مثال:

  •  وقتی گرسنه هستیم چه کاری می‌کنیم؟
  • وقتی تشنه هستیم چه کاری می‌کنیم؟
  • وقتی هوا گرم می‌شود چه کاری می‌کنیم؟
  • وقتی بنزین خودرو تمام می‌شود چه باید کرد؟
  •  وقتی که هوا تاریک می‌شود چه باید کرد؟
  • وقتی می‌خواهیم خط صاف رسم کنیم از چه وسیله‌ای باید استفاده کنیم؟ و سوالاتی از این قبیل.

 9.بازی «داستان‌ سازی با تصاویر»

یک‌سری از تصاویر مختلف را به کودکان نشان می‌دهیم و از هر کودک می‌خواهیم برای آن تصویر، یک داستان تعریف کند.  شما در این بازی می‌توانید از عکس‌های دوران کودکی خود یا کودکتان استفاده کنید این بازی باعث تقویت تخیل و افزایش دایره لغات کودکان می‌شود.

10.بازی «معلم بودن»

این بازی با توجه به هدف‌های آن می‌تواند به شکل‌های مختلف اجرا شود. از جمله شیوه برخورد با بچه‌های تنبل و درس نخوان، روش‌های تشویق، روش‌های تنبیه، مشخصات یک معلم خوب، اخلاق و رفتار کلاسی و مواردی از این قبیل که همه به شکل نمایشی قابل اجراست.کودکان باید نقش‌های مختلف را بازی کنند تا به درک احساسات دیگران نائل شوند.

حرف آخر برای بازی درمانی کودکان خجالتی

همه ما می‌دانیم بسیاری از اختلالات و بیماری‌های روانی که در بزرگسالی گریبانگیر بعضی از ما می‌شود، ریشه در دوران کودکیمان دارد.  و آن‌ هم  در بسیاری از مواقع به دلیل  برخوردهای نادرست اطرافیانمان به ویژه  پدر و مادرهایمان است. 

حتما شما نیز به عنوان پدر و مادر دوست ندارید فرزندتان در آینده دچار مشکلاتی از قبیل اضطراب، کمرویی، افسردگی و… شود.  پس معقولانه است که ما خانواده‌ها بیاییم با همراهی متخصصان دلسوز و متعهد این حوزه  راه چاره‌ی برای درمان اختلالات رفتاری این کودکان پیدا کنیم. تا بلکه آنها بتوانند در آینده موقعیت‌های شغلی و اجتماعی مناسبی را  برای خود رقم بزنند.

جهت گرفتن مشاوره رایگان برای نحوه درمان کودکان خجالتی باید چکار کنم؟

۱. در قسمت ورود /ثبت‌نام خدمات گیرنده ثبت‌نام کنید.

۲.خدمات یا محصول مورد نظر خود را جست‌وجو و یا در صورت تمایل رزو کنید.

و یا می‌توانید مستقیما با شماره ۰۹۰۵۴۱۴۶۹۱۱ تماس بگیرید و مشاوره و آگاهی لازم را دریافت نمایید.

خانواده توانمند به خانواده‌های کودکان با نیازهای ویژه چه کمکی می‌کند؟

ما در خانواده توانمند تلاش می‌کنیم تا کودکان با نیازهای ویژه به همراه خانواده‌شان از کلیه خدمات آموزشی، درمانی، مهارتی و محصولات (لوازم توانبخشی، اسباب‌بازی، کتاب، صنایع دستی و…) متناسب با نیازهای خود بدون هرگونه محدودیت  زمانی و مکانی از خدمات گفته شده بهره‌مند شوند.

چگونه می‌توان محصولات و خدمات خود را در  سایت خانواده  توانمند معرفی کنیم؟

جهت ثبت خدمات و محصولات خود در سایت‌؛ شما عزیزان می‌توانید فرم همکاری را پر کنید تا تیم خانواده توانمند در اسرع وقت جهت هماهنگی لازم با شما تماس بگیرند.