چگونه به کودکان با نیازهای ویژه مهارت‌های زندگی را آموزش دهیم؟ چکار کنیم تا کودکان با نیازهای ویژه ما اوقات فراغت مناسبی  داشته باشند؟چگونه تمرینات کاردرمانی کودکان با نیازهای ویژه را در منزل انجام دهیم؟ آیاکاردرمانی در منزل برای کودکان می‌تواند نتیجه بخش باشد؟

کاردرمانی چیست؟

کاردرمانی یکی از شاخه‌های توانبخشی است که بر روی ابعاد مختلف جسمی و روانی بیماران کار می‌کند. این  درمان در واقع حوزه‌ای میان رشته‌ای است که از علوم مختلف نظیر روانشناسی، فیزیولوژی و آناتومی برای بهبود عملکرد بیماران بهره می‌برد. یکی از هدف‌های اصلی کاردرمانی به استقلال رساندن مراجع است. به طوری که پس از پایان جلسات بتواند به تنهایی کارهای مربوط به خود را انجام دهد.

کاردرمانی در منزل چیست؟

 یکی از اولین اهداف مداخلات  کاردرمانی کودکان استثنایی، قادرکردن  این کودکان  به مشارکت در فعالیت‌های روزمره زندگی و کسب بالاترین سطح ممکن استقلال فردی است و حیطه‌های زیادی از زندگی این افراد تحت تاثیر ناتوانی آنها قرار میگیرد، لذا یکی از راهکارهای توانمند سازی کودکان ، تکرار تمرینات کاردرمانی است.

 خانواده‌ها با انجام تمرینات کاردرمانی در منزل به کودکان استثنایی خود فرصت می‌دهند در موقعیت‌های مختلف، تجربیات جدیدتری کسب بکنند و بتوانند توانمندی‌های خود را بروز دهند.

 برنامه کاردرمانی در منزل برای کودکان یک مداخله منحصر به فرد چند جانبه است که مشکلات در ساختار بدن، فعالیت و مشارکت که به همکاری والدین تشخیص داده می‌شود را مورد توجه قرار می‌دهد.

برنامه کاردرمانی در منزل  یا مراقبت ویژه در فعالیت‌های روزمره، شامل آموزش فعالیت‌های درمانی( مثلا تمرین ساختار یافته وظایف روزمره)، تطبیق محیط به منظور افزایش مشارکت و موفقیت کودک و آموزش والدین به منظور کمک به کودک برای موفقیت وی در انجام تمرینات است.

چرا ما باید کاردرمانی کودکان را انجام دهیم؟

هدف اصلی کاردرمانی افزایش کارآمدی فرد در زندگی و رسیدن به استقلال در انجام امور است. این هدف نیازمند تلاش‌های تخصصی گروهی است و با کمک سایر اعضای تیم توانبخشی مثل فیزیوتراپیست، گفتاردرمانگر، بینایی سنج، شنوایی سنج و تیم درمان مثل پزشک، روانشناس، پرستار و … انجام می‌شود.

تاثیر آموزش خانواده‌ها در انجام تمرینات کاردرمانی 

برای انجام تمرینات کاردرمانی در منزل برای کودکان نیازمند آموزش خانواده‌ها هستیم تا بتوانیم به اهداف کاردرمانی برای رسیدن به سطح ممکن استقلال فردی برسیم. 

نگرش خانواده‌های کودکان با نیازهای ویژه در انجام تمرینات کاردرمانی  بسیار تاثیرگذار است. اگر خانواده اعتقادی به انجام تمرینات کاردرمانی  نداشته باشد در خانه با کودک خود تمرینات کاردرمانی را انجام نمیدهد. در نتیجه  کاردرمانگر خود به تنهایی باید مسیر توانبخشی را طی کند.

 در نتیجه امکان دارد به دلیل عدم همراهی خانواده کودکان استثنایی، به اهداف کاردرمانی کودک نرسد یا نتیجه حداقلی کسب کند. 

اما با آموزش خانواده کودکان استثنایی می‌توان نگرش خانواده‌ها را تغییر داد و در طول مسیر توانبخشی از همراهی آنان استفاده کرد. در جلسات آموزش خانواده، والدین می‌آموزند که بسیاری از مشکلات کودکان در انجام فعالیت‌های روزمره زندگی در بین تمام اعضای خانواده مشترک و مشابه می باشد.

 مثلا شاید هر کدام از ما وقتی برای بار اول سینی چای را حمل می‌کنیم کمی از چای داخل سینی ریخته شود اما به مرور زمان وبا تمرین میتوان این مشکل را رفع کرد. با آموزش خانواده‌ها، والدین از کودکان خود انتظارات واقع بینا‌نه‌ای خواهند داشت.

 از طرفی خانواده‌ها در جلسات آموزشی می‌توانند، تجربیات خود را به یکدیگر به اشتراک بگذارند و در طول جلسات کاردرمانی خانواده می توانند به افزایش انگیزه یکدیگر برای طی کردن مسیر توانبخشی کمک کنند و با نحوه‌ی صحیح انجام تمرینات کاردرمانی در خانه آشنا شوند. ما در ادامه چند نمونه از تمرین‌های کاردرمانی در منزل را برای کودکان با نیازهای ویژه آورده‌ایم.

کاردرمانی در منزل برای کودکان با آموزش‌های ساده

امروزه همه ما می‌دانیم که خانواده کودکان استثنایی مشکلات و مسائل زیادی دارند. بیشتر این خانواده‌ها از مشکلات مالی و درآمدی رنج می‌برند و همین باعث شده که آن‌ها توجه و تمرکز و وقت لازم را برای آموزش این بچه‌ها نداشته باشند. 

متاسفانه در بعضی از خانواده‌ها هم دیده می‌شود که بار آموزش و نگهداری از فرزند با نیاز ویژه تنها بر دوش مادر خانواده است. و پدر خانواده کمتر در این موضوع دخالت می‌کند. همین  موضوع باعث شده که مادرها بعد از مدتی خسته شده و به مرور میل و اشتیاق خود را برای آموزش کودکان استثنایی  از دست بدهند.

خانواده‌ها برای انجام تمرینات کاردرمانی در منزل برای کودکان؛ نیازمند همیاری و همدلی دسته جمعی هستند. آن‌ها باید تا می‌تواند با صبر و خلاقیت خود اوقات فراغت و لحظه‌های خالی این کودکان را با انجام تمرین‌های سالم و کاربردی پر کنند. تا بلکه به مرور کودکان بتوانند کارهای شخصی خودشان را به صورت مستقل و به دور از گرفتن هرگونه کمکی انجام دهند.

حال اگر دغدغه تو مادر یا پدر این است که من چه چگونه می‌توانم به کودکم آموزش دهم. می‌توانید مقالات آموزشی ما را  بخوانید و تمرین‌های آن را انجام دهید. یا اینکه با مشاوره گرفتن از کار درمانگران و مشاوران متخصص این حوزه شرایط آموزش این کودکان را به وجود بیاورید.

در این قسمت ما سعی کرده‌ایم چند فعالیت ساده را به شما خانواده‌ها آموزش دهیم تا خود شما بتوانید در منزل به کودک یاد دهید برای این کار کافیست از کاردرمانگر کودک خود مشورت بگیرید تا کارها را متناسب با کودک شما طراحی کند.

فعالیت باغبانی و گل کاری

 باغبانی وگل کاری، فعالیتی زیبا و متنوع است که به علت جاذبه احساسی و زیبایی می‌تواند موجب تقویت احساسات و عواطف کودکان شود.گل و اجزای تشکیل دهنده آن یعنی گلبرگ،برگ،ساقه و نیز خاک و رنگ کاری گلها که بافت و ترکیب متنوعی دارد می‌تواند به منزله محرک حسی برای کودکان محسوب شود.

کودکان با فعالیت کاشت سبزیجات و یا گل،  می‌توانند مفهوم پرورش و مراقبت کردن و در نهایت حس مسئولیت پذیری را بیاموزند و می‌توانند احساس خود ارزشی را پیدا کنند.

هدف این فعالیت چیست؟

  1. بهبود یکپارچگی حسی
  2.  تقویت حرکات هدفمند کردن دست‌ها و انگشتان
  3.  کاهش حرکات کلیشه‌ای کودکان اوتیسم
  4.  افزایش برون ریزی احساسات و عواطف
  5.  افزایش احساس مسئولیت پذیری
  6.  ایجاد درک و تنوع بهتر محیط
  7.  افزایش توجه و تمرکز
  8.  کاهش تدافع لمسی و بهبود بیش حسی یا کند حسی
  9.  بهبود جهت یابی به زمان
  10. افزایش اعتماد به نفس

برای انجام این کار باید چکار کنیم؟

با کودک خود درباره گیاهان صحبت کنید و مراحل بوجود آمدن گل را بیاموزید. بهتر است. به او توضیح دهید که گیاه، از یک دانه کوچک بوجود می‌آید و در همان دانه کوچک تمامی اجزای گیاه به‌ صورت نابالغ قرار دارد. این توضیحات باعث افزایش دایره لغات کودکان استثنایی می‌شود و توجه کودکان به محیط بیشتر می‌شود.

توضیح دهید که ساقه و برگ‌ها درون دانه قرار دارند که به‌تدریج رشد می‌کنند. به فرزندتان بیاموزید که پراکندن و کاشت دانه می‌تواند به طرق مختلف، از قبیل آب، حیوانات،باد، پرتاب کردن دانه توسط گیاه و روی زمین اتفاق بیفتد. هنگامی که این دانه‌ها درون خاک قرار گیرد، جوانه می‌زنند و به آرامی رشد می‌کنند.

در مرحله بعد به او توضیح دهید که اولین جوانه کوچکی که از خاک خارج می‌شود یک بذر است که دارای ساقه بسیار ظریف و شکننده‌، همراه با تعداد کمی برگ می‌باشد. عامل رشد این بذر نور خورشید و آب است که به‌تدریج رشد می‌کند و بزرگ می‌شود. ساقه و ریشه قوی بوجود می‌آید و برگ‌های بیش‌تری روی گیاه نمایان می‌گردد. البته بهتر است که در آموزش باغبانی به کودکان استثنایی مراحل رو به  مراحل کوچکتری تقسیم کنید تا کودکان بهتر آموزش ببینند. برای مثال در مورد کاشت لوبیا مراحل زیر انجام دهید:

  1. به دانش آموزان لوبیا، ویژگی‌های آن و فواید کاشتن آن آموزش داده می‌شود.
  2.  نحوه‌ی چگونگی گذاشتن لوبیا در خاک آموزش داده می‌شود.
  3. نحوه آبیاری را آموزش می‌دهیم.
  4. نحوه‌ی نور و قرار دادن گیاه در آفتاب به کودکان آموزش داده می‌شود.
  5.  اینکه در چه مواقعی(سرما و گرما) چه احتیاط‌هایی باید انجام گیرد، آموزش داده شود.

نکته:

براي اين‌كه انگیزه و اشتیاق بچه‌ها را بالا ببريد، گیاهانی را انتخاب كنيد كه راحت‌تر رشد مي‌كنند، مثلا مي‌توانيد از تربچه، هويج و كاهو استفاده كنيد. دانه‌هايی را انتخاب كنيد كه براي انگشتان کوچولوی فرزندتان اندازه مناسب داشته باشند. تخم آفتاب‌گردان، دانه گل لادن، نخود و لوبيا براي شما مناسب‌ترند.

حال ممکن است این سوال را از ما بپرسید که اگر فرزند ما برای فعالیت باغبانی مشارکت نداشته باشد. چه کارهای باید انجام دهیم. نگران نباشید. چرا که ما چند راهکار کاربردی برای تشویق کردن کودکانتان آورده‌ایم. مثل:

  • همراهی والدین، مشوقی برای کودکان، جهت شروع و ادامه کار می‌باشد. 
  •  کودکان را در باغبانی محدود ننموده و اجازه دهید با محیط ارتباط برقرار کنند.
  •  در وعدههای غذایی، از سبزیجاتی که بچه‌ها کاشته‌اند و مورد علاقه‌شان می‌باشد، استفاده کنید.
  •  کودکانتان می‌توانند گلدان‌های گلی که پرورش دادهاند را در مناسبت‌های مختلف به دوستان خود هدیه دهند. با این کارها آنان احساس خود ارزشمندی فراوانی پیدا می‌کنند.

فعالیت تهیه شیرینی خانگی( قطاب)

قطاب نوعی شیرینی ایرانی است. این شیرینی از معروف‌ترین شیرینی‌های سنتی شهرهای یزد است. یکی از لذیذترین، شناخته شده‌ترین و پرطرفدارترین شیرینی‌های یزدی قطاب است که از ارزش غذایی بالایی  هم برخوردار است.از آنجایی که بچه ها چه عادی باشند و چه با نیازهای ویژه عاشق شیرینی هستند. پیشنهاد ما این است که به عنوان یک کاردرمانی در منزل برای کودکانتان فعالیت شیرینی پزی رو راه بیندازید.

هدف از این فعالیت چیست؟

  1.  تقویت حرکات هدفمند در ناحیه دست و انگشتان
  2.  کاهش حرکات کلیشه کودکان اتیسم
  3.  برون ریزی احساسات و هیجانات
  4.  افزایش توجه و تمرکز
  5.  افزایش تحمل کاری
  6.  ایجاد تنوع در علایق و ذائقه
  7.  تسهیل فرایند یکپارچگی حسی
  8.  درک بهتر محیط
  9.  برقراری ارتباط درست با دیگران
  10.  بهبود تعامل اجتماعی

این نوع شیرینی نیز باید مرحله به مرحله به کودکان، آموزش داده شده و کمک شود یادگیری کودک در هر مرحله تثبیت و بعد به مرحله دیگر انتقال یابد.

مرحله اول

ابتدا به همراه  کودک کره را از داخل یخچال بیرون می‌آوریم و اجازه می‌دهیم تا با دمای آشپزخانه نرم شود. تخم مرغ‌ها را به کمک کودکان، یکی یکی در پیاله‌ای می‌شکنیم و در صورت سالم بودن داخل کاسه‌ای می‌ریزیم (سفیده‌ها را در ظرفی می ریزیم و درب آن را می‌گذاریم و داخل یخچال قرار می‌دهیم تا بعدا برای انواع غذا استفاده کنیم) این مرحله جذاب ترین مرحله برای بچه‌هاست.

مرحله دوم

سپس با چنگال یا همزن کمی هم می زنیم و کره را به آن اضافه می‌کنیم و مجددا هم می‌زنیم تا کره سبک شود.اگر به جای کره از روغن جامد آب شده می‌خواهید استفاده کنید نباید الان به زرده اضافه کنیم، باید اول بکینگ پودر را اضافه کنیم.

در این مرحله کودکان با مخلوط کردن آشنا می‌شوند که باعث تقویت مهارت دست و انگشتان کودکان می‌شود البته بعضی از بچه‌ها باید نحوه گرفتن درست قاشق یا همزن را یاد داد. در هر مرحله متناسب با توانایی کودکان خود تقسیم کار کنید.

مرحله سوم

بعد ماست را می‌افزاییم و خوب مواد را با یکدیگر مخلوط می‌کنیم و بعد روغن را اضافه می‌کنیم و همگی مواد را هم می‌زنیم و آرد را الک می‌کنیم و کم کم به مواد اضافه می‌کنیم و با قاشق مواد را مخلوط می‌کنیم و بعد با دست مواد را زیر و رو می‌کنیم. در این مرحله کودکان را میتوان با انواع مواد مثل مایع، جامد آشنا کرد.

مرحله چهارم

سپس آرد را با مواد کاملا مخلوط می‌کنیم تا جای‌که خمیر شکل بگیرد و دیگر به دست نچسبد به ورز دادن ادامه می‌دهیم.آرد را کم کم اضافه می‌کنیم به مواد تا اگر خمیر شکل گرفت و به دست نچسبد آرد اضافی به آن اضافه نکرده باشیم تا خمیر سفت شود. در این مرحله نحوه درست کردن خمیر، ورز دادن را به بچه‌ها آموزش می‌دهیم با اینکار تمرینات کاردرمانی انگشتان و دستان بچه‌ها را انجام می‌دهیم.

مرحله پنجم

خمیر را به صورت دایره در می‌آوریم و داخل کاسه قرار می‌دهیم و روی آن را با سلفون می‌پوشانیم و یک حوله یا پارچه تمیز روی کاسه می‌اندازیم و در اتاق قرار می‌دهیم تا به مدت ۱ ساعت خمیر در دمای اتاق استراحت کند.

در این مرحله نحوه‌ی درست کردن خمیر دایرهای شکل با لیوان یا قالب‌های کوچک را انجام دهید همین‌کار موجب تقویت یکپارچگی حسی در ناحیه دستها و انگشتان می‌شود. و به مرور بیش حسی یا کند حسی را در این ناحیه از بین می برد.

مرحله ششم

سپس پودر گردو را داخل کاسه‌ای می‌ریزیم و هل، پودر قند و گلاب را به آن اضافه می‌کنیم و با قاشق مواد را مخلوط می‌کنیم و بعد با دست مواد را مخلوط می‌کنیم تا شبیه به خمیر شود.(اگر نیاز بود می توانید کمی گلاب مجددا اضافه کنید ولی دقت کنید به یکباره اضافه نکنید که مایع شل شود ابتدا کمی اضافه کنید و اگر مجددا نیاز بود دوباره اضافه کنید) در این مرحله کودکان را با انواع مزه‌ها و بوها آشنا می‌کنیم.

مرحله هفتم

در این مخلوط می‌توانید از پودر پسته یا پودر بادام نیز استفاده کنید و یا جایگزین پودر گردو کنید.مواد میانی قطاب کاملا سلیقه‌ای است و از هر نوع مغزیجاتی می‌توانید استفاده کنید.به اندازه یک حبه قند چهارگوش از مواد بر می‌داریم و به شکل دایره آن ها را در می آوریم و در ظرفی مواد میانی که به صورت دایره هایی آن ها را شکل داده‌ایم را می‌چینیم.

مرحله هشتم

سپس روغن مایع مخصوص سرخ کردنی را به صورت شناور (روغن زیاد تا قطاب‌ها راحت داخل روغن سرخ شوند)داخل قابلمه‌ای متوسط می‌ریزیم و روی حرارت کم قرار می‌دهیم تا به مرور زمان داغ شود.خمیر را بعد از استراحت روی تخته آشپزخانه و یا هر نوع سطح صافی قرار می‌دهیم. این مرحله رو می توانید خودتان انجام دهید  و کودکان را با تغییر شکل مواد آشنا کنید.

مرحله نهم

سپس با وردنه خمیر را باز می‌کنیم تا به ضخامت ۲ سانتیمتر برسد و با لیوان یا قالب گرد روی خمیر دایره‌هایی ایجاد می‌کنیم و دایره را بر می داریم و کف دست قرار می‌دهیم و از مواد میانی که به صورت دایره آن‌ها را آماده کرده بودیم، داخل خمیر می گذاریم و خمیر را می بندیم.فرآیند پهن کردن خمیر با وردنه را به بچه ها آموزش دهید.

مرحله دهم

سپس با کف دو دست آن را گرد می‌کنیم و یا می‌توانید به صورت ماه به آن شکل دهیم. خمیر گرد را تا کنیم و مواد میانی را داخل آن قرار دهیم و لبه‌های خمیر را روی یکدیگر قرار دهیم و با چنگال روی لبه های خمیر فشار می دهیم تا هم طرح زیبایی روی خمیر ایجاد شود. در این مرحله  می توانید خلاقیت کودکان خود را تقویت کنید.

مرحله یازدهم

هم اینکه مطمئن شویم که خمیر باز نمی شود تا مواد میان آن زمان سرخ شدن داخل روغن بریزد.قطاب‌ها را همان زمان سرخ کردن به هر مقدار که در قابلمه جا می شود درست می‌کنیم و داخل روغن قرار می دهیم و نباید زودتر آماده کنیم.

مرحله دوازدهم

روغن را تست می کنید اگر داغ شده بود به اندازه ای که قابلمه ظرفیت دارد قطاب داخل روغن قرار می دهید و مداوم قطاب ها را بر می‌گردانید و زیر و رو می کنید تا همه جای قطاب به طور یکسان سرخ شود.اگر روغن کف کرد کف ها را از داخل روغن خارج می کنیم.

مرحله سیزدهم

به دلیل استفاده از زرده ممکن است این اتفاق بیافتد)حرارت را به هیچ وجه زیاد کم نمی کنید چون مغز خمیر نمی‌پزد،از ابتدا که روغن را روی حرارت کم گذاشتید تا داغ شود تا آخرین عدد از قطاب ها که سرخ شود با همین حرارت کم باید سرخ شود.

مرحله چهاردهم

قطاب‌ها که سرخ شدند از داخل روغن بیرون می آورید و در صافی قرار می دهید تا روغن اضافه آن خارج شود.در ظرفی پودر قند می‌ریزید و زمانیکه قطاب روغن اضافه اش را پس داد و از حرارت افتاد در ظرف پودر قند قرار می دهید و در پودر قند آن را می‌غلطانید تا کاملا آغشته به آن شود.

مرحله پانزدهم

سپس در ظرف مورد نظر قطاب را قرار می دهید.اگر قطاب ها داغ باشند و در پودر قند آن‌ها را بغلطانیم خمیر می‌شوند و اگر زیاد از حرارت افتاده باشند و کاملا خنک شده باشند نیز دیگر پودر قند را به خود جذب نمی کنند. اگر می خواهید قطاب رژیمی داشته باشید قطاب ها را در سینی فر می چینید.

مرحله شانزدهم

حالا فر را روشن می‌کنید تا با دمای ۱۸۰ درجه به مدت  ۱۰ دقیقه گرم شود و بعد سینی را داخل فر قرار می‌دهید تا به مدت ۱۵ الی ۲۰ دقیقه قطاب‌ها پخته شوند. می‌توانید قطاب ها را در پودر قند نیز قرار ندهید و همان طور ساده در ظرف بچینید و کمی پودر پسته برای تزئین روی آن ها بپاشید.

سخنی با والدین کودکان استثنایی

هدف اصلی از آموزش کودکان استثنایی و کاردرمانی کودکان در منزل، به خودکفایی رسیدن و استقلال آنان است که در آینده بتوانند بدون حضور اولیا، گلیم خود را از آب بیرون بکشند، مسیر توانبخشی مسیری طولانی است که نیازمند صبر و خلاقیت است در همین راستا خانواده ها باید از افراد متخصص استفاده بکنند تا این مسیر را با خیال راحت طی کنند.

جهت گرفتن مشاوره رایگان برای کاردرمانی در منزل برای کودکان چه کاری باید انجام دهیم؟

برای دریافت مشاوره رایگان و گرفتن خدمات کاردرمانی در منزل شما می‌توانید با شماره ۰۹۰۵۴۱۴۶۹۱۱ تماس بگیرید. 

خانواده توانمند به خانواده‌های کودکان با نیازهای ویژه چه کمکی می‌کند؟

ما در خانواده توانمند تلاش می‌کنیم تا کودکان با نیازهای ویژه به همراه خانواده‌شان از کلیه خدمات آموزشی، درمانی، مهارتی و محصولات (لوازم توانبخشی، اسباب‌بازی، کتاب، صنایع دستی و…) متناسب با نیازهای خود بدون هرگونه محدودیت  زمانی و مکانی از خدمات گفته شده بهره‌مند شوند.

 چگونه می‌توان محصولات و خدمات خود را در  سایت خانواده  توانمند معرفی کنیم؟

برای ثبت خدمات و محصولات خود در سایت‌؛ شما عزیزان می‌توانید فرم همکاری را پر کنید تا تیم خانواده توانمند در اسرع وقت  جهت هماهنگی لازم با شما تماس بگیرند.