آموزش ساعت کلاس دوم مانده و گذشته، نیم و ربع

آموزش ساعت کلاس دوم مانده و گذشته برای خیلی از معلمان چالش برانگیز است؛ مخصوصاً زمانی که کتاب از «دقیقه» شروع می‌کند، سپس به «نیم ساعت»، «یک‌ربع» و «سه‌ربع» می‌رسد. ذهن کودک باید بین دو مدل زمانی ارتباط برقرار کند:

۱. عدد دقیق دقیقه (۳۰ = سی دقیقه) ۲. اسم‌های قراردادی (۳۰ = نیم ساعت، ۱۵ = ربع ساعت) به همین دلیل بخش ساعت از سخت‌ترین مباحث ریاضی پایه دوم است.

در این مقاله از سایت خانواده توانمند روش آموزش ساعت کلاس دوم مانده و گذشته را به اشتراک می گذاریم.

راهبرد کتاب برای آموزش ساعت کلاس دوم مانده و گذشته

راهبرد کتاب ریاضی دوم این است که:

۱) ابتدا مفهوم دقیقه را ثابت کند کودک بفهمد هر دقیقه یک خط کوچک است و هر ۵ دقیقه یک عدد.

۲) بعد نام‌های قراردادی را معرفی کند نیم = ۳۰ دقیقه ربع = ۱۵ دقیقه سه‌ربع = ۴۵ دقیقه

۳) سپس سراغ «گذشته» و «مانده» برود

۷ و ۱۰ دقیقه گذشته

۲۰ دقیقه مانده به ۹ این توالی اگرچه منطقی است اما برای بسیاری از دانش‌آموزان سریع و فشرده است، چون هنوز درک دقیقه برایشان تثبیت نشده.

چرا بچه‌ها سخت یاد می‌گیرند؟

ریشهٔ مشکلات

۱) مشکل در مفهوم‌سازی دقیقه کودک فکر می‌کند هر عدد روی ساعت یک دقیقه است!

ریشه: ضعف در شمارش ۵تایی و دیدن دسته‌ها.

۲) نام‌های قراردادی (ربع، نیم) برایشان انتزاعی است چون در زندگی روزمره کمتر شنیده‌اند: «یک‌ربع مانده»، «سه‌ربع گذشته».

۳) درک گذشته و مانده نیاز به تفریق ذهنی دارد این بخش به مهارت‌های محاسباتی و توانایی تجسم نیاز دارد.

۴) سرعت زیاد کتاب نسبت به توان شناختی بچه‌ها

۵) گیج شدن بین دو عقربه تشخیص اینکه عقربهٔ بزرگ دقیقه است و کوچک ساعت.

راهکارهای مؤثر برای رفع مشکل آموزش ساعت کلاس دوم مانده و گذشته

۱. قصهٔ ساده و کاربردی برای آموزش گذشته و مانده قصهٔ “قرار بازی پارک”

«علی با دوستش قرار گذاشت که *ساعت ۵* برن پارک.الان ساعت *۴ و نیم* است.مامان گفت: علی، *نیم ساعت مانده* تا زمان قرار. عقربهٔ بزرگ نصف راه را آمده، نصفش مانده. وقتی ساعت شد *۵ و ربع*، مامان گفت: *یک ربع گذشته از وقت قرار!* یعنی ۱۵ دقیقه از ۵ رد شده. علی عقربهٔ بزرگ را دید که یک تکه از دایره جلو رفته و فهمید هر تکهٔ ۱۵ دقیقه اسم دارد…» در کلاس این قصه باعث می‌شود: * «نیم» = نصف دایره * «ربع» = یک چهارم دایره برای بچه‌ها قابل لمس شود.

کاردستی برای آموزش ساعت کلاس دوم مانده و گذشته

کاردستی چرخ ساعت وسایل:

بشقاب یک‌بارمصرف

پونز

دو عقربه (مقوایی)

ماژیک

مراحل:

۱) روی بشقاب ۱۲ عدد بنویسید.

۲) خطوط ۴ قسمت (ربع‌ها) را پررنگ کنید.

۳) بچه‌ها رنگ بزنند:

۱۵ دقیقه اول → زرد
۱۵ دقیقه دوم → سبز
۱۵ دقیقه سوم → آبی
۱۵ دقیقه آخر → قرمز

کودک دقیقاً می‌فهمد ربع چیست و “سه‌ربع” یعنی ۳ قسمت از ۴ قسمت دایره.

بازی‌های فوق‌العاده برای آموزش ساعت کلاس دوم مانده و گذشته

“عقربه شو!” دانش‌آموزان دایره‌ای می‌ایستند و اعداد ساعت روی زمین چسبانده می‌شود. یک کودک نقش عقربهٔ بزرگ یک کودک نقش عقربهٔ کوچک معلم می‌گوید: «ده و ربع!» بچه‌ها باید خودشان را جای عقربه درست قرار بدهند.

“چقدر مانده؟ چقدر گذشته؟” روی تخته ساعت بزرگی بکشید. زمان شروع ۸:۰۰ زمان‌های مختلف اعلام کنید:

۸:۱۰ → چند دقیقه گذشته؟

۸:۴۵ → چند دقیقه مانده؟ بچه‌ها باید با بلندکردن کارت “مانده” یا “گذشته” جواب بدهند.

“ساعت گمشده” چند ساعت بنویس و عقربه‌ها را پاک کن. کودک باید عقربه‌ها را بکشد تا درست شود.

تمرین‌های کاربردی برای کلاس دوم

بچه‌ها مشکلات زیر را دارند:

مشکل ۱: تشخیص ساعت دقیق (عقربه‌ها جابجا کشیده می‌شود)

تمرین: ۱۰ مدل ساعت بکشید که عقربهٔ کوچک بین دو عدد باشد تا مفهوم «بین ساعت‌ها» را درک کنند.

مشکل ۲: گذشته و مانده را قاطی می‌کنند

تمرین: دو ستون روی تخته بکشید:

ستون گذشته
ستون مانده

زمان‌ها را بچه‌ها دسته‌بندی کنند.

مشکل ۳: نوشتن زمان را بلد نیستند (مثل ۵:۱۵)

تمرین: از «زمان‌های روزمرهٔ خودشان» استفاده کنید:

کی می‌رسی مدرسه؟
کی زنگ ورزش است؟
کی تعطیل می‌شوید؟

بچه‌ها در فصل سوم ریاضی چه اشکالاتی در ساعت دارند؟

۱. تشخیص جهت حرکت عقربهٔ بزرگ

۲. تشخیص دقیقه‌های ۵تایی

۳. اشتباه نوشتن ساعت دیجیتال

۴. فهم نادرست “یک ربع مانده” (بعضی‌ها برداشت می‌کنند یعنی ۱ دقیقه مانده!)

۵. کندی در تفریق برای محاسبهٔ مانده ۶. نفهمیدن اینکه عقربهٔ کوچک بین دو عدد حرکت می‌کند.

راهکار نهایی طلایی برای تمام مشکلات ساعت

۱. ساعت مقوایی بچه‌ها همیشه روی میز باشد. هر بار معلم یک ساعت می‌گوید، بچه‌ها با ساعتشان اجرا کنند.

۲. قبل از هر درس، ۲ دقیقه بازی عملی با عقربه.

۳. ابتدا فقط “گذشته” درس بدهید. بعد از تثبیت “مانده” را اضافه کنید.

۴. هرگز همزمان ربع و نیم را آموزش ندهید.

نیم → کاملاً جا بیفتد بعد ربع → با دایره و پیتزا

نمونه‌سؤال‌ ساعتِ مانده و گذشته دوم ابتدایی با جواب

۱. ساعت ۳ و ۲۰ دقیقه است. چند دقیقه از ساعت ۳ گذشته است؟

جواب: ۲۰ دقیقه

توضیح: عقربهٔ دقیقه روی ۴ یعنی ۲۰ تا پنج‌دقیقه‌ای گذشته.

۲. ساعت ۷ و ۱۵ دقیقه است. چه نام دیگری دارد؟

جواب: *هفت و ربع*

توضیح: ۱۵ دقیقه = یک ربع.

۳. ساعت ۱۰ و ۳۰ دقیقه است. چه نام دیگری دارد؟

جواب: *ده و نیم*

توضیح: ۳۰ دقیقه = نیم‌ساعت.

۴. ساعت ۹ و ۵ دقیقه است. چند دقیقه از ساعت ۹ گذشته است؟

جواب: ۵ دقیقه –

۵. ساعت ۸ و ۴۵ دقیقه است. چند دقیقه از ساعت ۸ گذشته است؟

جواب: ۴۵ دقیقه

توضیح: عقربهٔ دقیقه روی ۹ = ۴۵ دقیقه.

نمونه‌سؤال‌های مانده (با جواب و توضیح)

۶. ساعت ۶ و ۴۵ دقیقه است. چند دقیقه مانده تا ساعت ۷؟

جواب: ۱۵ دقیقه

توضیح: ۶۰ – ۴۵ = ۱۵ دقیقه (یک ربع مانده به ۷)

۷. ساعت ۴ و ۵۰ دقیقه است. چند دقیقه مانده تا ۵؟

جواب: ۱۰ دقیقه

توضیح: ۶۰ – ۵۰ = ۱۰ —

۸. ساعت ۲ و ۳۰ دقیقه است. چند دقیقه مانده تا ۳؟

جواب: ۳۰ دقیقه

توضیح: نیم ساعت مانده.

۹. ساعت ۹ و ۲۰ دقیقه است. چند دقیقه مانده تا ۱۰؟

جواب: ۴۰ دقیقه

توضیح: ۶۰ – ۲۰ = ۴۰

۱۰. ساعت ۱ و ۵۵ دقیقه است. چند دقیقه مانده تا ۲؟

جواب: ۵ دقیقه

توضیح: فقط یک خانهٔ ۵ دقیقه‌ای مانده.

نمونه‌سؤال ترکیبی (مانده یا گذشته؟)

۱۱. ساعت ۱۰ و ۱۵ دقیقه است.

الف) چند دقیقه گذشته؟

ب) چند دقیقه مانده تا ۱۱؟

جواب الف: ۱۵ گذشته

جواب ب: ۴۵ مانده (۶۰ − ۱۵)

۱۲. ساعت ۵ و ۴۰ دقیقه است.

الف) چند دقیقه گذشته؟

ب) چند دقیقه مانده؟

گذشته: ۴۰

مانده: ۲۰

۱۳. ساعت ۳ و ۳۰ دقیقه است. به زبان ساده چه می‌گوییم؟ چند دقیقه مانده تا ۴؟

جواب: سه و نیم

مانده: ۳۰ دقیقه

۱۴. ساعت ۸ و ۵ دقیقه است.

الف) چند دقیقه گذشته؟

ب) چند دقیقه مانده تا ۹؟

گذشته: ۵

مانده: ۵۵

توضیح ساده برای بچه‌ها درباره «مانده» و «گذشته»

گذشته یعنی: از ابتدای ساعت تا جایی که عقربه رسیده چقدر راه آمده؟

مانده یعنی: از جایی که عقربه الان هست تا عدد بعد چقدر راه دارد؟

معرفی سایت خانواده توانمند

در پایان اگر به دنبال ایده‌های بازی‌محور، کاربرگه‌های کاربردی، و آموزش روان برای والدین و معلمان هستید، سایت خانواده توانمند یکی از بهترین منابع فارسی برای آموزش مهارت‌های پایه، ریاضی، سواد خواندن و بازی‌های آموزشی است.