نیازهای کودکان نابینا چیست؟

در این مقاله میخواهیم به نیازهای کودکان نابینا بپردازیم. پس با ما همراه باشید و این مقاله را مطالعه کنید و در صورت داشتن ایده یا سوال با ما در میان بگذارید.

اختلال بینایی

وجود نقص یا اختلال یک یا چند عضو حسی، اختلال حسی خوانده می شود و این افراد بدون کمک های پزشکی، اجتماعی، تربیتی و آموزشی مخصوص، قادر به سازگار مطلوب اجتماعی نیستند.

اختلال بینایی یک واژه کلی و نشانگر یک ناتوانی در دیدن است و می تواند از نظر پزشکی خفیف و قابل اصلاح مانند نزدیک بینی، دور بینی و یا شدید وغیر قابل اصلاح مانند کوری یا ضعف شدید بینایی باشد.

کوری ممکن است مادر زادی مانند آب مروارید مادر زادی، سیفلیس مادر زادی، سرخچه مادر در دوران بارداری یا اکتسابی مانند تراخم، کنده شدن شبکیه ، اتروفی عصب بینایی، زخم های قرینه، فقدان ویتامین آ، تصادف و ضربه و… باشد.

با توجه به این که تقریبا یک سوم کل الیاف شبکه ی ارتباطات حسی انسان را رشته بینایی تشکیل می دهد وچنین وضعی در هیچ یک از حواس دیگر مشاهده نمی شود لذا باید انسان را یک موجود بصری توصیف کرد تا سمعی وبه همین علت نقص بینایی بیش از هرمعلولیت دیگر ناتوانی در انسان ایجاد می کند.

 

نیازهای کودکان نابینا

نیاز اول

آموزش کودکان نابینا

فقدان بینایی به علت این که وسیله اصلی کسب اطلاعات از محیط می باشد، می تواند تجربه های شخص را به شدت محدود کند و آنچه  موقعیت را حتی مشکل تر می سازد، این است که تجربه های آموزشی در کلاس های معمولی اغلب جنبه بصری دارند.

با وجود این ، اغلب متخصصان عقیده دارند که دانش آموزان مبتلا به نقص بینایی را باید به همان روش کلی که در مورد کودکان نابینا معمول است، آموزش داد.

اگر چه انجام برخی تغییرات ضرورت دارد اما اصول آموزش های کلی باید رعایت شود تنها تفاوتی که در آموزش کودکان نابینا باید مدنظر قرار گیرد، این است که آنها باید برای کسب اطلاعات بر سایر حواس خود متکی باشند.

اندازه اتکای کودک به بینایی خودبه میزان باقیمانده بینایی مفید او بستگی خواهد داشت.

در آموزش کودکان نابینا وکم بینا باید به چهار عامل مهم توجه شود:

  1.  آموزش بریل
  2.  آموزش استفاده از بینایی موجود
  3.  آموزش گوش دادن
  4.  آموزش تحرک، فعالیت و زندگی مستقل

سه مورد اول مستقیما به امر آموزش و به خصوص خواندن مربوط است ، درحالی که مورد چهارم به مهارت هایی که در زندگی روزمره است  اشاره دارد. بدیهی است که برای آموزش خواندن، باید تغییرات زیادی در کلاس به وجود آورد.

آموزش بریل

در این روش یادگیری و خواندن حروف و کلمات از راه لمس از روی کاغذهای  مخصوص که توسط دستگاه به صورت  برجسته ای نوشته شده است انجام می گیرد.

خواندن از طریق بریل به حافظه مربوط می شود ومشکل تر است ومدت زیادی طول می کشد و به شکل چندین کلمه در یک زمان که توسط افراد عادی انجام می شود امکان  ندارد و به علت قطور بودن  کاغذها جای بیشتری را اشغال می کند. دستگاه های مختلفی از این روش وجود دارد.

اساس دستگاه بریل عبارت است ازیک تا شش کانون چهار گوش که برحسب  تعداد کلمه به درجه یک یا درجه دو تقسیم  می شود. در نوع درجه یک کلمات شکستگی نداشته و درشت وکامل است. لذا یادگیری به آسانی صورت می گیرد چون نوشته های لغوی است ولی در نوع درجه دو  تعدادی زیادی کلمات به شکل های کوچک و ریز به کار رفته است و لذا خواندن و نوشتن به سرعت انجام نمی گیرد.

مشکل وارونه خواندن و نوشتن  کلمات و حروف برجسته در روش بریل درست همان مشکلی است که  درهجی کردن کلمات در افراد عادی دیده می شود مسلما وقت بیشتری می گیرد و خواندن کندتر انجام می شود واحتیاج به حافظه قوی وسالم تمرکز حواس دارد. این سیستم برای کسانی لازم است که قادر به خواندن کلمات درشت نیستند.

آموزش استفاده از بینایی موجود

با توجه  به مشکلاتی که در نوع بریل وجود دارد حتی الامکان سعی می شود از باقی مانده بینایی حداکثر استفاده به عمل آید. جلو آوردن کتاب، به کار بردن عدسی از این دست هستند.

آموزش گوش دادن

یکی از روش های یادگیری در نابینایان آموزش و عادت به گوش دادن است  واین روش به وسیله  نوارهایی که از قبل ضبط شده  انجام می شود

آموزش تحرک، فعالیت و زندگی مستقل

این که نابینا بتواند برای خود زندگی مستقلی داشته واحتیاج به دیگران  نداشته باشد از اهمیت خاصی برخوردار است.

برای این نوع آموزش دو  روش جهت یابی جسمانی و روانی پیشنهاد شده است.

روش جهت یابی روانی که در آن از نقشه های برجسته  مربوط به محیطی که شخص نابینا در آن حرکت  می کند استفاده می شود یا از طریق بازنمایی های ذهنی عمل می کند.

روش جهت یابی جسمانی در چهار نوع مختلف صورت می گیرد:

راهنمای انسانی که اجبارا شخص را وابسته می کند.

  • سگ راهنما و مشکل استفاده از سگ، آموزش سگ  ومواظبت  ومراقبت  که مشکلاتی دارد واین  سگ ها غالبا سریع حرکت می کنند وقوی هیکل هستند و به خصوص برای کودکان  قابل استفاده نیستند.
  • عصای دستی که شخص برای تشخیص موانع  و پستی ها و بلندی ها استفاده می کند.
  • استفاده از  عصا و وسایل الکترونیکی که برای تشخیص و موانع استفاده می شود یکی از این دستگاه ها عصای لیزری است که 3 نوع نور مادون قرمز را به بالا وپایین جلو ساطع می کند و وقتی به مانع برخورد می کند به صدا تبدیل می شود.

زیر و بمی صورت  اندازه شی را نشان می دهد.

بلندی صوت اندازه شی را تعیین می کند

وضوح صوت طرح و زمینه را مشخص می کند و اگر زمینه سفت باشد صدا مشخص است واگر نرم باشد صدا مبهم است.

وسایل الکترونیکی مثل دستگاه های الکترُ سونیک که به دور سر کودک نابینا وصل می شود و کودک ازهمان ابتدا آشنایی با محیط را به وسیله انواع صداهای دستگاه احساس می کند و به یاد می آورد.

اپتا کرن دستگاهی است که دارای دوربینی است که نوشته را تبدیل به امواج صوتی می کند.

و…

نیاز دوم

توانبخشی کودکان نابینا

  • تقویت سایر دریافت های حسی و آشنا شدن با خود و محیط اطراف از طریق حس شنوایی، حس لامسه وسایر حواس
  • وجود جوی مناسب و پر عطوفت جهت زیست آرام و کم تنش برای کودک نابینا
  • توانمند کردن وایجاد قدرت حرکت در محیط به منظور شناخت محیط، اطرافیان و رفع  نیازهای خود
  • یافتن راه های مناسب ایجاد ارتباط با سایرین  وگسترش دامنه ی آگاهی ها واطلاعات
  • توان یابی در امر خواند و نوشتن و استفاده ازمتون نوشتاری به منظور افزایش آگاهی ها واطلاعات
  • استعدادیابی و آموزش ایجاد مهارت در رشته ای خاص از علم  یا زمینه ای از اشتغال( حرفه آموزی)
  • توانمندی در ایجاد سرگرمی ها وتقریحات سالم  درجهت گذراندن اوقات فراغت
  • کاریابی و ایجاد زمینه شغلی
  • حمایت های اجتماعی، مواردی همچون ازداوج ، اسکان، تردد و رفت وآمدو…
  • حمایت های قانونی، مواردی همچون حضانت، وراثت، مالکیت و… حفاظت  از قرارگرفتن در معرض سوء استفاده ، اجهاف، جرم، بزه، جنایت و….

نیاز سوم

بازی کودکان نابینا

کودکان نابینا مانند همه کودکان  به بازی علاقمند هستند و بازی می کنند اما میزان بازی انفرادی در کودکانی که محدودیت  بینایی دارند بیشتراست دلیل احتمالی گرایش بیشتر کودکان دارای نقص بینایی به بازی انفرادی، این است که بازی کودکان خردسال در بیشتر اوقات پراکنده بوده وبا جنبش های سریعی از فعالیتی دیگر همراه است از این رو کودکان دارای نقایص بینایی ممکن است بر اثر جابه جایی یر قابل پیش بینی، جهت یابی خود را از دست بدهند.

کودکانی که محدودیت بینایی دارند در بازی های تخیلی خود کمتر خیال پردازی می کنند وکمتر احتمال دارد که به دستکاری وکاوش محیط فیزیکی بپردازند.پژوهشگران دریافتند که کودکان نابینای دبستانی به شیوه ای عینی تر بازی می کنند و بازی آنها در مقایسه  با بازی کودکان بینا  از تنوع وانعطاف پذیری کمتری برخوردار است،کودک نابینای 4 تا9 سال بیشت تمایل دارند در بازی خود اشیاء ا فقط دستکاری کنند وکمتر تمایل دارند که خیال خود را در دنیای وانمود سازی به پرواز در آورند.

 

نیازهای کودکان نابینا

 

آیا شگفت آور نیست که بازی کودکان نابینا کمتر از بازی کودکان بینا تخیلی است و کمتر به بازی تخیلی آشکار می پردازند؟

روی هم رفته تعامل  کودکان نابینا با دنیای پیرامونشان  بسیار محدود است و نقص بینایی می تواند آنها را در زمینه سوء گیری فضایی وزمانی و جدا کردن واقعیت از خیال با مشکل روبه رو سازد. از این  گذشته، کودکان نابینا اغلب با نا توانی دیگری نیز روبه رو هستند. یعنی  این توصر قالبی ناگوار که آنها نمی توانند یا نمی خواهند مانند سایر کودکان بازی کنند.

آنچه حائز اهمیت است این است که مربیان  باید پیشاپیش با کودکان درباره تمام گزینه های موجود در زمینه وسایل بازی، امکانات ، فعالیت ها وهم بازی ها گفت وگو کنند.  کودکان باید تشویق شوند تا فعالیت های مورد علاقه خود را تخشیص دهن و بگویند که چگونه برای استفاده از زمان بازی ای که در پیش دارند، برنامه ریزی می کنند.

والدین  باید فعالیت های خیالی را نشان دهند کودکان را ترغیب کنند که این گونه فعالیت ها  را خودشان  امتحان  کنند و آنان را برای این کار تقویت نمایند، و با وسایل  بازی واقعی مانند کلید، اسفنج، ظرف وظروف، دستگیره در ، برای دستکاری کودک فراهم  کنند، زیرا تجربه  عملی کودکان دارای محدودیت بینایی، برای دستیابی به اطلاعات درباره جهان ضروری است،  و وسایل بازی را به دلیل  کیفیت لمسی وهمچنین  وضعیت ظاهری شان انتخاب کنند. در واقع آنها باید سعی کنند تا محیط بازی غنی ای به لحاظ حسی به وجود آورند، محیطی با سرنخ های حسی که کودک دارای نقص بینایی را راهنمایی کند.

پژوهشگران بیان داشته اند، محیط مناسب بازی برای کودکان دارای محدودیت بینایی، مکانی است که آنها برای به این طرف وآن طرف رفتن در آن احساس آزادی می کنند، سرانجام برای پیشگیری از این امر که کودک نابینا از قرارگرفتن در یک گروه بزرگ احساس ناراحتی نکند، مربی باید ابتدا یک همسال بینا را  به عنوان همبازی انتخاب کند وسپس رفته رقته تعداد کودکان بینا در گروه بازی را افزایش دهد.

نقش بازی در تقویت حواس نابینایان

انجام بازی مناسب حواس کودکان نابینا را تقویت می کند وامر یاد دهی ویادگیری راحت تر انجام می گیرد از جمله عواملی که باید در بازی کودکان نابینا به آن توجه کرد تقویت پردازش شنیداری، تصویر سازی ذهنی، یادگیری موضوعات درسی ،جهت یابی و مکان یابی ونقش عاطفی است. در ادامه هریک از این موارد شرح داده می شود.

تقویت پردازش شنیداری

کودکان نابینا از حس دیداری که نقش عمده ای دریادگیری دارد، محروم هستند. لذا باید حواس دیگر این کودکان را تقویت  کرد تا به این صورت جای خالی حس بینایی پرشود.

در این زمینه می توان به فرضیه جبران اشاره کرد. این فرضیه براین اساس استواراست که افراد نابینا در استفاده از حواس دیگر برتری دارند. یکی از این حواس که نقش عمده ای پس از حواس بینایی ایفا می کند حس شنوایی است. بنابراین باید پردازش شنوایی این افراد قوی باشد تا بتوانند از این حس نهایت استفاده را ببرند.

پردازش شنیداری شامل حافظه شنیداری، حساسیت شنیداری وتوالی شنیداری می شود. باید در نظر داشت  که کارایی حافظه شنداری وعددی در نابینایان کمتر از افراد بینا است. اگر این افراد از حافظه شنیداری قوی بهره مند باشند، می توانند از این طریق اطلاعات مختلف را ذخیره و بازیابی کنند.

به منظور تعیین موقیت  موانع وتشخیص صداهای مختلف وشناسایی آنها برخوردار بودن از میزان مناسبی از حساسیت شنیداری بسیار مفید است. لذا با بازی مناسب می توان با بهره گیری از صوت های با کیفیت  و واضح واز طریق تعامل شنیداری که برقرار می کند، پردازش شنیداری را در کودکان نابینا تقویت کنند.

تصویر سازی ذهنی

امروزه تصویر سازی ذهنی نقش مهمی در تحول شناختی، عاطفی واجتماعی کودکان بازی می کند. به ویژه  برای افرادی که از حوزه ی حس بینایی آسیب دیده اند وقادر به استفادهی مطلوب از حس بینایی خود در محیط اطرافشان نیستند.

تصویر سازی ذهنی در انسان امری فطری است و هر انسان خواه بینا، خواه نابینا، می تواند تصویر ذهنی درستی از اصوات  واشیاء داشته باشد.

در کودکان نابینا اکتشاف های شنیداری می تواند جای خالی اکتشاف های دیداری را پر کنند. هرچند حس بینایی زیر بنا و اساس تصویر سازی ذهنی است و با کودکان نابینا از داشتن  این حس مهم محروم اند.

این افراد به شکل های متفاوت و با کمک گرفتن از دیگر حواس خود، می توانند تصویر سازی ذهنی خوبی از اشیاء ومحیط دور و برشان  داشته باشند.

یادگیری موضوعات درسی

افراد نابینا مانند افراد یگر برای برقراری ارتباط وانجام امور روزمره خود نیاز به یادگیری سواد و مو ضوعات درسی آموزش وپرورش دارند. به طوری که امروزه شاهد تحصیلی تعداد زیادی از این افراد در مدارس استثنایی و حتی مدارس عادی هستیم.

بازی کردن با بازی های آموزشی باعث موفقیت  در زمینه ی تحصیلی  می شود و نه تنها فرآیند یادگیری ویادآوری دانش آموزان را بهبود می بخشد بلکه مهارت های حل مسئله و تشخیص راه حل های مختلف را نیز بهبود می بخشد.

همین طور می توان از بازی های آموزشی به عنوان ابزاری برای پشتیبانی از روش های دیگر یادگیری استفاده کرد. می توان با خلاقیت  وطراحی مناسب بازی، این دانش آموزان را در جریان یادگیری فعال کرد واهداف آموزش مورد نظر را برآورده ساخت.

جهت یابی و مکان یابی

آموزش مهارت های جهت یابی وحرکت همواره نیاز ضروری نابینایان بوده است به طوری که رسما و به میزان دو ساعت درهفته، در برنامه ی درسی نابینایان قطع ابتدایی منظور شده  و مدارس خاص آموزش نابینایان ملزم به رعایت آن شده اند.

با یادگیری جهت های اصلی وتشخیص صدای موانع مختلف،  مهارت های جهت یابی و حرکت این دانش آموزان تا حد زیادی تسهیل خواهد شد.

بازی های وابسته به مکان ، مهارت های جهت یابی این کودکان را تسهیل می کنند. همین طور این بازی ها با تکرار و تمرین های متنوع، مهارت تشخیص صدای موانع مختلف وفاصله  از روی صدا را در این دانش آموزان تقویت می کنند.

نقش عاطفی

از آنجا که دانش آموزان  با آسیب بینایی، گروه قابل توجهی از افراد را درنظام آموزش وپرورش ما تشکیل می دهند به علت مشکلات بینایی، اضطراب بیشتری را هنگام آموزش وامتحان دروس تحمل می کنند.

همین طور این کودکان مشکلاتی در تعریف از خود و دیگران، کنترل خشم، انتقاد پسندیده، مصالحه و مجادله  دارند وکاستی هایی در مهارت های اجتماعی دارند.

پژوهش نشان دهنده ی این  است که آموزش نابینایان می تواند تا حدی زیادی از مشکلات  این کودکان بکاهد. آموزش نابینایان باعث رشد مهارتهای اجتماعی آنان می شود وعزت نفس آنها را بهبود می بخشد.

کودکان با بازی می آموزند آنان با بازی مهارت های اجتماعی، زندگی را فرا می گیرند تا بتوانند در زندگی خود به نقطه مطلوب برسند به کودکان درهرشرایطی که هستند فرصت بازی کردن بدهید .