آموزش هوش مالی کودکان را ازکجا شروع کنیم؟
06/04/1405همه ما مامانها این صحنه را صبحها داریم: بچه میخواهد برود مدرسه و میپرسد «مامان پول بوفه رو دادی؟». خیلی وقتها هم میترسیم پول را بدهیم دستش؛ یا گم میکند، یا میرود خوراکیهای کارخانهای میخرد و ناهارش را نمیخورد.خیلیا میپرسند پول تو جیبی چقدر برای بچهها خوبه؟ واقعیت این است که این فقط بحثِ پول نیست؛ این اولین فرصت برای این است که به بچهمان یاد بدهیم چطور انتخاب کند و مدیریت داشته باشد. بیایید خیلی ساده، بدون پیچیدگی و دستورالعملهای سخت، این موضوع را با هم حل کنیم.
پول تو جیبی برای بچهها خوبه؟ شاید بهتر باشد اول اسمش را عوض کنیم
اکثر پدر و مادرها وقتی در گوگل جستوجو میکنند یا حتی جلوی درِ مدرسه با هم حرف میزنند، همین سؤال را میپرسند: «پول تو جیبی چقدر برای بچهها خوبه؟»
بهنظر من خودِ این سؤال، سؤال خوبی است، چون نشان میدهد والدین دوست دارند بچهشان از همین سن کم، مسئولیتپذیری و مدیریت مالی را یاد بگیرد. اما یک نکته مهم این وسط هست: خودِ عبارتِ «پول تو جیبی» شاید بهترین انتخاب نباشد.
چرا؟ چون «پول تو جیبی» برای خیلی از ما آدمبزرگها هم این معنی را دارد که این یک پولِ اضافه است؛ پولی که میشود راحت و بدون هدف خرجش کرد. طبیعی است که بچه هم کمکم همین برداشت را پیدا میکند. وقتی کودک اینطور فکر کند، بیشتر احتمال دارد پولش را صرف خریدهای لحظهای و هزینههای الکی کند، نه چیزی که به او یاد بدهد چطور انتخاب کند و چطور صبر داشته باشد.
برای همین، بهنظر من بهتر است اسم این پول را عوض کنیم. مثلاً بهجای «پول تو جیبی» از عبارتهایی مثل «پول انتخاب»، «بودجهی کوچولوی من» یا هر اسم ساده و قابلفهم دیگری استفاده کنیم. همین تغییر کوچک در کلمهها، به بچه کمک میکند از همان اول نگاهش به پول فقط «خرج کردن» نباشد، بلکه کمکم مفهوم مدیریت مالی و انتخاب درست را هم یاد بگیرد.
چطور بوفه را حذف کنیم؟ (ترفند خوشمزه!)
راستش رقیب اصلی پول تو جیبی بچه ها، معمولاً بوفه مدرسه است. برای اینکه بدانید پول تو جیبی چقدر برای بچهها خوبه، اول باید بوفه مدرسه را بشناسید و ببینید چه خوراکیهایی با چه قیمتی دارد. بعد میتوانید هم مبلغ مناسبتری تعیین کنید و هم به بچهتان یاد بدهید چطور بین خرید از بوفه و نگه داشتن پولش انتخاب کند.
وقتی بچه پول داشته باشد، طبیعی است که حق انتخاب هم پیدا میکند؛ یا برود از بوفه چیزی بخرد، یا نرود. اگر دوست دارید بیشتر سمت بوفه نرود، بهترین راه این نیست که مدام بگوییم «نخر»؛ بهتر است از خانه یک خوراکی خوشمزه و دوستداشتنی برایش بگذاریم، چیزی که خودش واقعاً دوست دارد و با ذوق سراغش میرود. وقتی خوراکیِ توی کیفش برایش جذاب باشد، بوفه دیگر آنقدر وسوسهکننده نیست.
مثلاً همان «الویه» یا غذایی که دیشب خیلی دوست داشته و خورده، اگر برای زنگ تفریحش آماده کنید، خیلی برایش وسوسهانگیزتر از چیپس و پفک بوفه است. وقتی بچه ببیند غذایِ مامان خیلی خوشمزهتر است، خودش ترجیح میدهد آن را بخورد و پولش را هم نگه دارد. این یعنی انتخابِ هوشمندانه، نه گرسنگی کشیدن.
از آن طرف هم خیلی وقتها بچهها زنگ تفریح آنقدر سرگرم بازی و دویدن میشوند که اصلاً خرید کردن یادشان میرود. شلوغی بوفه هم باعث میشود بیخیالش شوند. همین میشود که پولش میماند و خرج نمیشود.
قلک شیشه ای
یکی از بهترین راهها برای اینکه بچهها به پسانداز علاقهمند شوند، این است که آن را از یک کار خشک و بیهیجان، به یک بازی جذاب تبدیل کنیم. برای همین ایدهی مسابقه خیلی خوب جواب میدهد؛ اینکه بچه با ذوق ببیند چه کسی زودتر میتواند قلکش را پر کند. این رقابت کوچک، مخصوصاً برای بچهها خیلی هیجانانگیز است و باعث میشود پول نگه داشتن برایشان تبدیل به یک هدف دوستداشتنی شود، نه فقط یک «نخر و صبر کن» خستهکننده.
اما چرا اینهمه روی قلک شیشهای تأکید میکنیم؟
چون بچهها، مخصوصاً از کلاس اول تا حدود ۱۰ یا ۱۱ سالگی، بیشتر عینی فکر میکنند. یعنی چیزهایی را بهتر میفهمند که بتوانند ببینند و لمس کنند. مفهومی مثل «پسانداز برای آینده» برایشان هنوز خیلی قابلدرک نیست، چون آینده برای آنها دور و مبهم است و بیشتر در لحظه زندگی میکنند. برای همین، اینکه فقط به آنها بگوییم «پولت را نگه دار برای بعد» معمولاً کافی نیست.
بچه وقتی نتیجهی تلاشش را با چشم خودش ببیند، خیلی بهتر با موضوع ارتباط میگیرد. قلک شیشهای دقیقاً همین کار را میکند. هر بار که یک سکه یا اسکناس داخلش میاندازد، رشد پولش را میبیند و این دیدن، برایش انگیزه میسازد. در واقع ما با یک ابزار ساده، یک مفهوم سخت مثل پسانداز را برای ذهن کودک قابلفهم میکنیم.
جادوی مسابقه؛ چه کسی زودتر قلکاش را پر میکند؟
این بهترین بخش ماجراست! بچهها عاشق رقابت هستند، مخصوصاً پسربچهها. برای اینکه انگیزه پسانداز را چند برابر کنید، مسابقه بگذارید.
شما هم یک قلک شیشهای (مثل شیشه مربا) بردارید، فرزندتان هم یکی. هر دو سعی کنید برای یک هدف مشخص (مثلاً خرید یک اسباببازی یا کتاب) پول جمع کنید.
- هیجانِ مسابقه: هر روز که میگذرد، وقتی میبیند قلکِ شما هم دارد پر میشود، او هم با هیجان بیشتری پولهایش را مدیریت میکند تا از شما عقب نیفتد.
- جایزه: هرکس زودتر به خط پایان رسید، میتواند یک جایزه کوچک بگیرد یا انتخاب کند که جمعه شب فیلم چه کارتونی را ببینیم. این بازی باعث میشود او مفهوم «تأخیر در لذت» را با لبخند و هیجان یاد بگیرد.
اگر پولش را خرج کرد، چه کنیم؟
قرار نیست سخت بگیریم. اگر یک روز پولش را داد و خوراکی خرید، نگران نباشید. آسمان که به زمین نمیآید!
فقط همان موقع خیلی ساده بهش بگویید: «خب، دیدی امروز پولت تموم شد؟ حالا برای آن چیزی که دوست داشتی بخری، چند روز بیشتر باید صبر کنی.»
همین. نه دعوا کنید، نه نصیحتِ طولانی. بگذارید خودش تجربه کند که اگر پولش را الان خرج کند، باید برای هدف بزرگترش بیشتر صبر کند. این درس، ماندگارتر از هر نصیحتی است.
پول نقد یا کارت بانکی؟
برای کلاس اولیها، پول نقد را پیشنهاد میکنم. کارت بانکی برای سنین بالاتر است. بچه وقتی اسکناس را لمس میکند و میبیند دارد از کیفش کم میشود، مفهوم «خرج کردن» را بهتر میفهمد. پول را بگذارید توی یک کیف گردنی کوچک که بند دارد و میافتد توی لباسش؛ اینطوری هم گم نمیشود و هم بچه حس استقلال میکند.
حرف آخر:
قرار نیست ما فرزندمان را تبدیل به یک حسابدارِ کوچک کنیم! فقط میخواهیم یاد بگیرد که هر پولی که دارد، یک انتخاب است: «الان خرجش کنم یا برای چیزی که خیلی دوست دارم نگهش دارم؟»
همین که بچه یاد بگیرد انتخاب کند، یعنی برندهایم. شما چه تجربهای دارید؟ پول تو جیبی میدهید یا نه؟ توی نظرات برایمان بنویسید.
مقاله پیشنهادی:
آموزش هوش مالی کودکان را ازکجا شروع کنیم؟
معرفی سایت خانواده توانمند
راستی، یادتان باشد تربیت فرزند فقط به این چند نکته ختم نمیشود و دنیای کلاساولیها پر از ظرافتهای خاص است. ما همه در این مسیر در حال یادگیری هستیم و گاهی داشتنِ یک راهنمای متخصص میتواند مسیر را برایمان خیلی روشنتر کند.
اگر دوست دارید در مورد هوش مالی کودکان یا سایر مهارتهای تربیتی بیشتر بدانید و از راهکارهای تخصصی استفاده کنید، حتماً سری به «سایت خانواده توانمند» بزنید. در این سایت مطالب و مشاورههای خیلی خوبی وجود دارد که به شما کمک میکند در نقشِ «مادر»، با اعتمادبهنفس بیشتری فرزندتان را برای آینده آماده کنید.
برای دریافت مشاورههای تخصصی و ارتباط با کارشناسان این مجموعه، میتوانید با شماره تلفن 09054146911 تماس بگیرید.
