اختلال یادگیری در کودکان ابتدایی
30/03/1405پول تو جیبی چقدر برای بچهها خوبه؟
07/04/1405در این مقاله از سایت خانواده توانمند یاد میگیرید هوش مالی کودکان چیست، چرا آموزش آن باید از والدین شروع شود و چگونه میتوان با روشهای ساده و متناسب با سن، فرزندانی مسئولیتپذیر و توانمند در مدیریت پول تربیت کرد.
«مامان، چرا این اسباببازی را نمیخری؟»
شاید این سؤال ساده، مهمترین فرصت برای آموزش هوش مالی به کودکان باشد. بسیاری از والدین تصور میکنند سواد مالی کودکان از دوران نوجوانی آغاز میشود، اما واقعیت این است که نخستین درسهای مدیریت پول، تفاوت نیاز و خواسته، صبر، انتخاب و مسئولیتپذیری از سالهای ابتدایی زندگی شکل میگیرد.
کودکان هر روز رفتار مالی والدین را مشاهده میکنند؛ از خریدهای روزانه گرفته تا تصمیمگیری درباره هزینهها. به همین دلیل، آموزش هوش مالی فقط یاد دادن پسانداز یا پول توجیبی نیست، بلکه ساختن طرز فکر درست درباره پول و انتخابهای زندگی است.
آموزش هوش مالی کودک فقط آموزش پول نیست
وقتی از هوش مالی کودک حرف میزنیم، خیلیها ذهنشان سریع به سمت سکه، اسکناس، خرید، حسابوکتاب یا پسانداز میرود. اینها بخشی از ماجرا هستند، اما اصل ماجرا نیستند.
هوش مالی کودک یعنی او کمکم یاد بگیرد:
- هر خواستهای قرار نیست فوراً برآورده شود؛
- منابع محدودند؛
- انتخاب کردن یعنی از بعضی گزینهها گذشتن؛
- پول فقط برای خرج کردن نیست؛
- داشتن، با ارزش داشتن فرق میکند؛
- صبر کردن گاهی از خرید فوری مهمتر است؛
- مقایسه با دیگران میتواند تصمیم را خراب کند؛
- تبلیغات همیشه از نیاز واقعی ما حرف نمیزنند؛
- و مهمتر از همه، هر تصمیم مالی یک بخش هیجانی هم دارد.
به همین دلیل، آموزش هوش مالی کودکان بدون توجه به **هوش هیجانی** ناقص است.
کودکی که نمیتواند هیجان خواستن را مدیریت کند، حتی اگر جمع و تفریق بلد باشد، در تصمیم مالی ضعیف عمل میکند. کودکی که تحمل صبر ندارد، اگر پول هم داشته باشد، لزوماً توان پسانداز نخواهد داشت. کودکی که در فضای مقایسه رشد میکند، ممکن است ارزش خرید را با ارزش خود اشتباه بگیرد.
پس آموزش مالی در کودکی، در واقع بخشی از یک تربیت گستردهتر است؛ تربیتی که به تصمیمگیری، خودتنظیمی، اولویتبندی، تحمل ناکامی و شناخت نیاز واقعی مربوط میشود.
چرا بسیاری از خانوادهها هنوز آموزش هوش مالی کودکان را جدی نمیگیرند؟
این سؤال بسیار مهم است، چون اگر ریشه بینیازی ظاهری خانوادهها را نفهمیم، نمیتوانیم آموزش مؤثری طراحی کنیم.
پنهان کردن مسائل واقعی زندگی از کودک
خیلی از والدین با نیت محافظت، کودک را از واقعیتهای اقتصادی دور نگه میدارند. فکر میکنند اگر کودک متوجه محدودیتها، انتخابها و فشارهای زندگی نشود، آرامتر و بیدغدغهتر رشد میکند. اما نتیجه این رویکرد گاهی این میشود که کودک در خانه، با نوعی تصویر غیرواقعی از زندگی بزرگ میشود.
او میبیند که چیزی میخواهد و یا فراهم میشود، یا اگر فراهم نمیشود، توضیح روشنی درباره چرایی آن دریافت نمیکند. در نتیجه، فرصت فهمیدن مفاهیمی مثل محدودیت منابع، اولویت، تعویق خواسته و انتخاب را از دست میدهد.
اتکای کامل کودک به حمایت خانواده
در بسیاری از خانوادهها، کودک آنقدر در حلقه حمایت قرار دارد که اساساً لازم نمیبیند درباره پول، تصمیم یا مسئولیت مالی فکر کند. او از زاویه خودش اشتباه نمیکند؛ چون تجربه زیستهاش به او میگوید که معمولاً یک بزرگتر هست که تصمیم بگیرد، جبران کند، بخرد، توضیح ندهد و در نهایت مسئله را حل کند.
این نوع حمایت اگر با آموزش مسئولیت همراه نباشد، کودک را برای زندگی واقعی آماده نمیکند.
رشد در فضای مقایسه و مصرفگرایی
بخش زیادی از خواستههای کودک امروز، از نیاز واقعی او نمیآید؛ از دیدن، مقایسه کردن و قرار گرفتن در معرض تبلیغات میآید. کودک در فضایی زندگی میکند که داشتنِ بیشتر، مدام بهعنوان جذابتر بودن معرفی میشود. اگر در چنین فضایی آموزش مالی و هیجانی همزمان وجود نداشته باشد، طبیعی است که کودک بیشتر درگیر «میخواهم» شود تا «لازم دارم؟»
اگر آموزش هوش مالی کودکان از والدین شروع نشود، کودک در فضای گلخانهای رشد میکند
این بخش از مهمترین نقاط بحث است.
آموزش هوش مالی و حتی آموزش هوش هیجانی را نمیتوان فقط به کودک سپرد و انتظار داشت در زندگی او اثر عمیق بگذارد. اگر خانواده آمادگی نداشته باشد، کودک چیزی را بیرون از خانه میشنود اما در خانه امکانی برای تکرار، تمرین و تثبیت آن پیدا نمیکند.
در این شرایط، کودک در نوعی **فضای گلخانهای** رشد میکند؛ فضایی که در آن با محرکهای واقعی زندگی روبهرو میشود، اما ابزار فهم و تمرین آنها را در خانه ندارد.
مثلاً در آموزش یاد میگیرد:
- باید انتخاب کند؛
- باید بین نیاز و خواسته فرق بگذارد؛
- باید صبر کند؛
- باید اولویتبندی کند؛
- باید درباره احساسش هنگام نداشتن حرف بزند؛
اما وقتی به خانه برمیگردد، اگر خانواده همچنان با الگوی قدیمی عمل کند، یادگیری او معلق میماند.
اگر والدین خودشان درباره خرید گفتوگو نکنند، اگر برای نه گفتن توضیح نداشته باشند، اگر میان خواسته و نیاز زبان مشترک نداشته باشند، اگر نخواهند کودک با واقعیت انتخاب روبهرو شود، کودک تمرین واقعی نخواهد داشت.
به همین دلیل، **اولویت در گام اول باید آموزش والدین باشد و بعد آموزش کودک**.
نه به این معنا که کودک صبر کند تا همه والدین آماده شوند؛ بلکه به این معنا که هر مداخلهای در حوزه سواد مالی کودک، اگر لایه والدین را نادیده بگیرد، ناقص خواهد بود.
فرهنگها را نمیتوان یکباره عوض کرد.
نمیشود در یک کارگاه یا چند جلسه آموزشی انتظار داشت خانوادهها فوراً سبک گفتوگوی مالی، شیوه نه گفتن، مدل خرید یا نوع مواجهه با خواستههای کودک را تغییر دهند. این تغییر باید **آهسته، تدریجی، تکرارشونده و قابل تمرین** باشد.
چرا آموزش هوش مالی کودکان بدون هوش هیجانی پیش نمیرود؟
در عمل، بسیاری از چالشهای مالی کودک، چالش محاسبه نیست؛ چالش هیجان است.
کودک ممکن است از نظر شناختی بفهمد که پولش محدود است، اما وقتی چیزی را میخواهد، نتواند صبر کند.
ممکن است بداند نباید همه پولش را همان روز خرج کند، اما فشار هیجانی خواستن، تصمیم او را عوض کند.
ممکن است بداند دوستش چیزی دارد که خودش ندارد، اما نتواند احساس مقایسه، خجالت یا حسرت را مدیریت کند.
بنابراین در آموزش مالی کودک باید به این مؤلفهها هم توجه شود:
- تحمل تأخیر در لذت
- پذیرش نداشتن
- مدیریت حس مقایسه
- تصمیمگیری در شرایط هیجانی
- تشخیص خواسته لحظهای از نیاز واقعی
- گفتوگو درباره احساسات مربوط به خرید، نداشتن و انتخاب
اگر این بخش هیجانی نادیده گرفته شود، آموزش مالی تبدیل میشود به چند توصیه خشک و محاسباتی که در موقعیت واقعی، کارایی کمی دارند.
نیازسازی در آموزش هوش مالی یعنی دقیقاً چه؟
نیازسازی یعنی بهجای اینکه فقط نسخه بدهیم، کمک کنیم خانواده و کودک مسئله را ببینند.
یعنی آموزش از جایی شروع شود که آدمها بفهمند با چه چیزی روبهرو هستند.
بسیاری از والدین هنوز تصور میکنند آموزش مالی یعنی وقتی کودک بزرگتر شد، درباره شغل، درآمد، حساب بانکی یا سرمایهگذاری با او صحبت کنیم. در حالی که آموزش مالیِ دوران کودکی، خیلی زودتر و خیلی سادهتر شروع میشود: از انتخاب بین دو خوراکی، از صبر برای خریدن یک اسباببازی، از فهمیدن اینکه «الان نمیخریم چون چیز مهمتری داریم»، از دیدن اینکه هر خریدی هزینه فرصت دارد.
نیازسازی یعنی خانواده متوجه شود که همین لحظههای ظاهراً ساده، نقطه شروع تربیت مالیاند.
گفتوگو درباره پول و انتخاب باید متناسب با سن کودک باشد
یکی از خطاهای رایج این است که با همه کودکان با یک زبان صحبت میشود. در حالی که کودک پایه اول با کودک پایه ششم از نظر درک، واژگان، منطق، تجربه اجتماعی و ظرفیت تصمیمگیری یکسان نیست. پس گفتوگو درباره پول، خواسته، خرید و انتخاب باآم
دانش آموزان پایه اول و دوم؛ حدود ۷ تا ۸ سال
در این سن، کودک هنوز بیشتر با تجربههای عینی یاد میگیرد. مفاهیم باید کوتاه، روشن، ملموس و نزدیک به زندگی روزمره او باشند. در این مرحله نباید وارد توضیحهای پیچیده اقتصادی شد. کودک در این سن بیشتر باید با سه چیز آشنا شود:
- همه چیز قابل خریدن نیست؛
- برای خرید باید انتخاب کرد؛
- گاهی لازم است صبر کرد.
شروع گفتوگو در این سن بهتر است از موقعیتهای واقعی باشد، نه از سخنرانی.
مثلاً هنگام خرید خوراکی، لوازمالتحریر یا اسباببازی، والد میتواند گفتوگو را اینطور شروع کند:
- «امروز قرار است فقط یک انتخاب داشته باشیم. فکر میکنی کدام را انتخاب کنیم بهتر است؟»
- «اگر این را برداریم، برای آن یکی دیگر پول یا جا یا فرصت نمیماند. تو کدام را مهمتر میبینی؟»
- «الان دلت این را میخواهد. فکر میکنی واقعاً به آن نیاز هم داری؟»
در این سن، مهم نیست کودک پاسخ دقیق و کامل بدهد. مهم این است که با زبان انتخاب آشنا شود.
پایه سوم و چهارم؛ حدود ۹ تا ۱۰ سال
در این سن، کودک کمکم قدرت مقایسه، استدلال و درک پیامد را بیشتر پیدا میکند. اینجا دیگر میتوان از او خواست دلیل بیاورد. گفتوگوها میتواند کمی فراتر برود و از سطح «میخواهم/نمیخواهم» به سطح «چرا این را انتخاب میکنی؟» برسد.
در این سن میتوان پرسید:
- «بین این دو خرید، کدام یکی لازمتر است؟ چرا؟»
- «اگر الان خرج نکنی، چه مزیتی برایت دارد؟»
- «فکر میکنی این را واقعاً برای خودت میخواهی یا چون دوستت دارد تو هم دوست داری؟»
- «اگر پول محدود باشد، اول باید چه چیزی را انتخاب کنیم؟»
اینجا کودک میتواند درباره دلیل انتخابش حرف بزند و کمکم با مفهوم اولویتبندی آشنا شود.
یادگیرندگان پایه پنجم و ششم؛ حدود ۱۱ تا ۱۲ سال
در این سن، کودک برای گفتوگوهای عمیقتر آمادهتر است. دیگر فقط مسئله خرید یک خوراکی یا اسباببازی نیست. او کمکم با هویت، جایگاه اجتماعی، مقایسه، ارزشگذاری، استقلال و تعلق به گروه همسالان درگیر میشود. در نتیجه گفتوگوهای مالی هم میتوانند لایهدارتر شوند.
در این مرحله میشود درباره این موضوعها حرف زد:
- فشار همسالان در خرید
- نقش تبلیغات در شکلدادن به خواستهها
- تفاوت قیمت و ارزش
- بودجهبندی ساده
- پیامد تصمیمهای عجولانه
- هدفگذاری برای خریدهای بزرگتر
- اینکه چرا بعضی انتخابها کوتاهمدت لذتبخشاند اما بلندمدت مفید نیستند
والد یا مربی میتواند گفتوگو را اینطور باز کند:
- «به نظرت چیزی که این روزها خیلی دنبالش هستی، چقدر از نیاز واقعی میآید و چقدر از جو اطراف؟»
- «اگر قرار باشد برای یک خرید مهمتر برنامهریزی کنی، حاضر هستی از چه خرجهای کوچکی بگذری؟»
- «فکر میکنی تبلیغات چطور باعث میشوند ما چیزی را بیشتر بخواهیم؟»
- «به نظرت فرق قیمت با ارزش چیست؟»
در این سن، هدف فقط آموزش خرج کردن نیست؛ بلکه آموزش فکر کردن درباره خرج کردن است.
نقش مدرسه و معلم در آموزش هوش مالی کودکان
در بحث آموزش هوش مالی کودکان معمولاً بیشترین توجه به خانواده و نقش والدین معطوف میشود، اما این فقط بخشی از واقعیت است. کودک بخش مهمی از زمان، تجربه اجتماعی، یادگیری و شکلگیری عادتهای ذهنی خود را در مدرسه میگذراند. به همین دلیل، مدرسه یکی از اصلیترین بسترهای آموزش سواد مالی کودکان است؛ نه فقط یک محیط جانبی یا مکمل.
مدرسه جایی است که کودک در آن فقط خواندن و نوشتن و حساب کردن یاد نمیگیرد، بلکه عادتهایی مانند دقت، صبر، مقایسه، انتخاب، مسئولیتپذیری، نظم، مشارکت، اولویتبندی و حل مسئله را نیز تمرین میکند. اینها همان مهارتهایی هستند که بعدها در تصمیمهای مالی روزمره، مدیریت پول، کنترل خواستهها و انتخابهای آگاهانه نقش تعیینکننده پیدا میکنند. از همین رو، اگر هدف از آموزش مالی به کودکان فقط آشنا کردن آنها با پول نباشد و قرار باشد به شکلگیری یک نگرش سالم مالی منجر شود، مدرسه باید در مرکز این فرایند دیده شود.
چرا مدرسه در آموزش هوش مالی کودک نقش کلیدی دارد؟
اهمیت مدرسه در این است که میتواند آموزش مالی را از سطح توصیههای پراکنده و مقطعی بیرون بیاورد و به یک مسیر تربیتی مستمر تبدیل کند. در خانه، کودک ممکن است درباره پسانداز، خرید، خواستهها یا خرج کردن صحبتهایی بشنود، اما در مدرسه این مفاهیم میتوانند در قالب یادگیری منظم، تمرین، گفتوگو، مسئله و تجربه تثبیت شوند.
نقش مدرسه در آموزش هوش مالی کودکان دقیقاً از همینجا پررنگ میشود؛ مدرسه مفاهیم را به تجربه تبدیل میکند. کودک در فضای کلاس یاد میگیرد که هر انتخابی پیامدی دارد، هر منبعی محدود است، هر خواستهای فوری نیست و هر تصمیمی نیاز به فکر کردن، مقایسه و گاهی صبر دارد. این نوع یادگیری، پایه شکلگیری هوش مالی کودک است.
نقش معلم در آموزش هوش مالی کودکان
در میان همه عوامل مدرسه، نقش معلم از همه پررنگتر است. معلم در آموزش هوش مالی کودکان فقط ارائهدهنده درس نیست، بلکه کسی است که میتواند از دل آموزشهای روزمره، مهارت تصمیمگیری مالی را در ذهن کودک فعال کند. معلم لازم نیست درس مستقلی با عنوان سواد مالی داشته باشد؛ هنر اصلی او این است که مفاهیم مالی را در بطن آموزش روزانه و از دل درسهای موجود بیرون بکشد.
یعنی بهجای آنکه آموزش فقط در حد پاسخ درست و حفظ فرمول باقی بماند، کودک یاد بگیرد چرا یک انتخاب بهتر است، چرا باید مقایسه کند، چرا باید قبل از تصمیم گرفتن فکر کند و چرا گاهی نداشتن یا صبر کردن هم بخشی از رشد است. اینجاست که مدرسه از یک محل آموزش رسمی، به یک محیط واقعی برای تقویت سواد مالی کودکان تبدیل میشود.
نقش درس ریاضی در تقویت هوش مالی کودکان
اگر قرار باشد از میان درسهای مدرسه، مهمترین بستر برای آموزش هوش مالی در دبستان معرفی شود، بدون تردید ریاضی در صدر قرار میگیرد. بسیاری از مفاهیم پایهای هوش مالی، از دل مفاهیم ساده اما بنیادی ریاضی شکل میگیرند.
شمارش و عدد؛ شروع درک مقدار، دارایی و محدودیت
آموزش شمارش و عدد فقط به معنای شناخت ارقام نیست. کودک از همین مسیر، مفهوم مقدار را میفهمد. فهم مقدار، پایه درک دارایی، منابع محدود و تفاوت بین کم و زیاد است. کودکی که مقدار را درک میکند، راحتتر میتواند بفهمد که هر چیزی بینهایت نیست و انتخابها باید در چارچوب محدودیتها انجام شوند. این یکی از نخستین پایههای هوش مالی کودکان است.
جمع و تفریق؛ فهم خرید، خرج کردن و باقیمانده
جمع و تفریق در مدرسه فقط عملیات ریاضی نیستند. این دو مهارت، پایه فهم خرید کردن، جمع بستن هزینهها، محاسبه باقیمانده و درک نتیجه انتخابها هستند. وقتی کودک یاد میگیرد که اگر مبلغی خرج شود چه مقدار باقی میماند، در واقع دارد منطق مالی اولیه را تمرین میکند. آموزش جمع و تفریق اگر با مثالهای واقعی همراه شود، میتواند یکی از کاربردیترین ابزارها برای آموزش سواد مالی به کودکان باشد.
تخمین؛ پایه خرید هوشمندانه و تصمیمگیری سنجیده
یکی از مهارتهایی که در آموزش رسمی کمتر به ارزش واقعی آن توجه میشود، تخمین است. در حالی که تخمین در هوش مالی کودک نقش بسیار مهمی دارد. کودکی که بتواند پیش از محاسبه دقیق، حدود قیمت یا هزینه را حدس بزند، در آینده هنگام خرید، انتخاب و مقایسه منطقیتر عمل میکند. تخمین به کودک کمک میکند بدون عجله، قبل از تصمیم نهایی، یک برآورد ذهنی از شرایط داشته باشد و این همان چیزی است که در رفتار مالی سالم اهمیت زیادی دارد.
ارزش مکانی؛ دقت در خواندن قیمتها و فهم اعداد مالی
آموزش ارزش مکانی در ظاهر فقط یک موضوع درسی است، اما در عمل یکی از پایههای مهم فهم عددهای مالی محسوب میشود. کودکی که تفاوت عدد دو رقمی، سه رقمی یا چند رقمی را درست درک میکند، در خواندن قیمتها، تشخیص تفاوت مبالغ و فهم مقیاس عددی دچار سردرگمی کمتری خواهد شد. در نتیجه، ارزش مکانی میتواند به شکل غیرمستقیم اما مؤثر، دقت مالی کودک را تقویت کند.
حل مسئله؛ عبور از جواب درست به انتخاب درست
مهمترین نقطه اتصال ریاضی و هوش مالی کودکان در بخش حل مسئله دیده میشود. در حل مسئله، کودک فقط به دنبال یک عدد نهایی نیست؛ او باید شرایط را بفهمد، دادهها را کنار هم بگذارد، بین گزینهها رابطه برقرار کند و در نهایت به نتیجه برسد. اگر معلم این بخش را درست هدایت کند، دانشآموز یاد میگیرد که تصمیم گرفتن فقط به دانستن جواب وابسته نیست، بلکه به تحلیل، اولویتبندی و توجه به پیامدها هم مربوط است. این همان مهارتی است که بعدها در خرید، انتخاب و مدیریت منابع خودش را نشان میدهد.
نقش درس فارسی در آموزش هوش مالی کودکان
درس فارسی یکی از بسترهای مهم اما کمتر دیدهشده در تقویت هوش مالی کودکان است. کودک در فارسی فقط خواندن و نوشتن یاد نمیگیرد، بلکه یاد میگیرد احساسات، تجربهها و خواستههایش را بیان کند. این مهارت برای آموزش مالی بسیار مهم است، چون بخش مهمی از رفتار مالی به توانایی گفتوگو درباره خواستن، صبر کردن، نداشتن، انتخاب کردن و مقایسه مربوط میشود.
کودکی که بتواند توضیح دهد چرا چیزی را میخواهد، چرا بین دو انتخاب مردد است یا چرا صبر کردن برایش سخت است، یک گام به خودآگاهی مالی نزدیکتر شده است. بنابراین نقش فارسی در سواد مالی کودکان فقط زبانی نیست؛ این درس به شکلگیری گفتوگو و تفکر درباره انتخابهای مالی کمک میکند.
نقش مطالعات اجتماعی در شکلگیری مسئولیت مالی
در مطالعات اجتماعی، کودک با مفاهیمی مانند شغل، همکاری، مسئولیت، قانون، مصرف، تولید و زندگی جمعی آشنا میشود. این مفاهیم برای آموزش مسئولیت مالی به کودکان اهمیت بالایی دارند، چون به او کمک میکنند بفهمد منابع محدودند، کار کردن ارزش دارد، همکاری لازم است و مصرف باید با فکر و مسئولیت همراه باشد.
از دل همین درس است که کودک کمکم متوجه میشود رفتار اقتصادی فقط یک موضوع فردی نیست، بلکه به خانواده، جامعه و دیگران هم مربوط میشود. این نگاه، یکی از پایههای مهم سواد مالی کودکان است.
نقش علوم در آموزش مدیریت منابع
در درس علوم، موضوعاتی مانند مصرف درست، صرفهجویی، جلوگیری از اسراف، حفظ منابع و پیامد رفتارها مطرح میشوند. این مفاهیم، مستقیماً به آموزش پول مربوط نیستند، اما به شکل عمیقی به مدیریت منابع در ذهن کودک کمک میکنند. کودکی که ارزش آب، غذا، زمان، انرژی و محیطزیست را درک میکند، راحتتر میتواند مفهوم مدیریت پول را هم بفهمد.
در واقع، هوش مالی کودک فقط به پول محدود نیست؛ بلکه به نوع نگاه او به منابع وابسته است. علوم میتواند این نگرش را از پایه تقویت کند.
نقش هنر در کاهش مصرفگرایی و تقویت ارزشآفرینی
درس هنر ظرفیت بسیار مهمی در آموزش مالی دارد، چون به کودک یاد میدهد که همیشه راه رسیدن به خواستهها، خرید کردن نیست. گاهی میتوان چیزی را ساخت، تعمیر کرد، دوباره استفاده کرد یا از امکانات موجود، محصولی تازه خلق کرد. این تجربهها، هم خلاقیت کودک را افزایش میدهند و هم او را از وابستگی صرف به خرید دور میکنند.
از این منظر، هنر در آموزش هوش مالی کودکان به کاهش مصرفگرایی، تقویت حس توانمندی و افزایش درک ارزشآفرینی کمک میکند. کودکی که ساختن را تجربه میکند، فقط مصرفکننده باقی نمیماند.
معلم چگونه در کلاس هوش مالی را تقویت میکند؟
نقش معلم زمانی اثربخش میشود که مفاهیم درسی را به زندگی واقعی پیوند بزند. این کار نیازمند تغییر کتاب درسی نیست، بلکه نیازمند تغییر زاویه نگاه به آموزش است. معلم میتواند با استفاده از مثالهای روزمره، مسئلههای واقعی و گفتوگوهای هدفمند، آموزش هوش مالی کودکان در کلاس را کاملاً طبیعی و کاربردی پیش ببرد.
- او در مسئلههای ریاضی می تواند از خرید، قیمت، باقیمانده پول و انتخاب بین گزینهها استفاده کند.
- میتواند از دانشآموز بخواهد قبل از حل دقیق، تخمین بزند. میتواند فقط جواب نهایی را نخواهد و از کودک دلیل انتخابش را هم بپرسد.
- در گفتوگوهای کلاسی می تواند، تفاوت نیاز و خواسته را مطرح کند. میتواند فرصتهایی برای انتخاب، اولویتبندی و مشاهده پیامد انتخابها ایجاد کند.
این روشها باعث میشوند آموزش مالی برای کودکان از حالت نصیحتی خارج شود و به تجربهای قابل فهم و ماندگار تبدیل شود.
ارتباط خانه و مدرسه در آموزش هوش مالی کودک
هرچند مدرسه در آموزش هوش مالی کودکان نقش بسیار مهمی دارد، اما اثربخشی این آموزش زمانی بیشتر میشود که خانه و مدرسه در یک مسیر مشترک حرکت کنند. خانواده بستر عاطفی، تربیتی و روزمره را فراهم میکند و مدرسه ساختار یادگیری، تمرین و تکرار را شکل میدهد. اگر کودک در خانه درباره انتخاب، صبر، خرید و مسئولیت بشنود و همان مفاهیم را در مدرسه نیز در قالب آموزش تجربه کند، یادگیری او عمیقتر و پایدارتر خواهد شد.
به همین دلیل، در بحث آموزش سواد مالی کودکان نباید خانه و مدرسه را جدا از هم دید. این دو، زمانی بهترین نتیجه را میسازند که مکمل یکدیگر باشند.
نقش والدین در آموزش هوش مالی کودکان
در آموزش هوش مالی کودکان، خانواده نقطه شروعی است که نمیتوان از آن عبور کرد. کودک قبل از آنکه مفاهیم مالی را در مدرسه یاد بگیرد، رفتار مالی را در خانه میبیند. او از نوع خرید کردن، پاسخ والدین به خواستهها، شیوه خرج کردن، صبر کردن و اولویتبندی خانواده یاد میگیرد. به همین دلیل، نقش والدین در آموزش هوش مالی کودکان فقط همراهی با آموزش نیست، بلکه ساختن اولین الگوی ذهنی کودک درباره پول و انتخاب است.
اگر آموزش از والدین شروع شود، نتیجهها معمولاً زودتر و عمیقتر دیده میشوند. چون کودک با پیامهای متناقض روبهرو نمیشود و آنچه را در مدرسه میآموزد، در خانه هم به شکل واقعی تجربه میکند. در این حالت، آموزش مالی از یک موضوع نظری به بخشی از زندگی روزمره تبدیل میشود و یادگیری کودک سرعت بیشتری میگیرد.
از سوی دیگر، وقتی پدر و مادر نگاه مشترکی به موضوعاتی مثل خرید، خواسته، نیاز، صبر، پسانداز و مسئولیتپذیری داشته باشند، یک خانواده یکدست در آموزش شکل میگیرد. این هماهنگی، مسیر پیشبرد اهداف آموزش سواد مالی کودکان را هموارتر میکند و به کودک کمک میکند رفتارهای سالم مالی را با ثبات بیشتری یاد بگیرد.
در واقع، هرچقدر والدین آگاهتر باشند، اثربخشی آموزشهایی که در حوزه کودک ارائه میشود بیشتر خواهد شد. چون خانه در این شرایط فقط محل زندگی نیست؛ به مهمترین فضای تمرین و تثبیت هوش مالی کودک تبدیل میشود.
جمعبندی
آموزش هوش مالی کودکان، اگر فقط به خود کودک محدود شود، ناقص میماند.
کودک برای فهم انتخاب، صبر، اولویت، نیاز، خواسته و تصمیمگیری، فقط به محتوا نیاز ندارد؛ به محیط تمرین هم نیاز دارد. و این محیط، پیش از هر جا، خانه و مدرسه است.
اگر خانواده و مدرسه در این مسیر همراه نشود، کودک در فضایی گلخانهای رشد میکند؛ فضایی که در آن با محرکهای واقعی زندگی روبهرو میشود، اما فرصت تمرین و تکرار مفاهیم را ندارد. به همین دلیل، آموزش والدین باید در اولویت باشد.
از سوی دیگر، آموزش هوش مالی را نمیتوان از هوش هیجانی جدا کرد. بخش مهمی از انتخابهای مالی کودک، به احساسات او مربوط است: خواستن، مقایسه، عجله، نداشتن، صبر و تحمل ناکامی. پس هر آموزش مالیِ جدی، باید به این لایهها هم توجه کند.
در نهایت، اگر قرار است آموزش سواد مالی در کودکی اثرگذار باشد، باید از یک اصل ساده شروع کند:
اول والدین باید زبان این آموزش را یاد بگیرند، بعد کودکان میتوانند آن را در زندگی تمرین کنند.و این تغییر، نه با عجله، نه با دستور، بلکه با گفتوگو، تکرار، موقعیتهای روزمره و حرکت تدریجی اتفاق میافتد.
معرفی سایت خانواده توانمند
مسیر موفقیت مالی کودک از خانه آغاز میشود؛ جایی که والدین با الگوبرداری صحیح، بستر رشد هوش مالی را فراهم میکنند. اگر برای یادگیری عمیقتر مهارتهای مالی و تربیت فرزندانی هوشمند به دنبال راهنمایی تخصصی هستید، مجموعه «خانواده توانمند» همراه شماست. برای دریافت مشاوره و مشاهده آموزشهای کاربردی، میتوانید به وبسایت ما مراجعه کرده و یا با شماره زیر در تماس باشید:
- وبسایت: khanevade-tavanmand.com
- شماره تماس: ۰۹۰۵۴۱۴۶۹۱۱